روزگار است . چون قصهء اين كليسا زياد اهميّت دارد ، براى اطلاع مطالعهكنندگان مىنگارم كه :
در مائه دوم [ ميلادى ] مذهب « عيسوى » در قطعهء جنوبى « جزيرهء برتان » ، كه تابع مملكت « رم » بود ، انتشار يافت . از اين جهت ، رشتهء الفت فيما بين اين ملك و مملكت « رم » ، كه « پاىتخت عيسوى مذهبان » « 1 » بود ، بسته شد .
اهل « پيكت » « 2 » و « اسكتلاند » « 3 » كه در ممالك شمالى بودند ، دست از مذهب خود برنداشته ، به همان اعتقاد خويش پاى استوار و ثابت قدمى مىفشردند .
تا اوايل مائه پنجم [ ميلادى ] به تدريج اغلب ايالات كوچك « دين مسيحا » را اختيار كردند . تا اواسط مائه پنجم [ ميلادى ] ، وقتى كه اهل « رم » از « برتان » كوچ كرده ، به ملك خود رفتند ، اهل « پيكت » و « اسكتلاند » دست تعدّى و تطاول به سمت « عيسويان » كه در خاك جنوب سكنى داشتند ، دراز كردند .
عيسويان ، استمداد از « آنگلوساكنها » كه طايفه [ اى ] « شجاع » و « بهادرى » بودند ، جسته ، اهل « پيكت » و « اسكاتلند » را مغلوب كرده ، از خاك « عيسويان » راندندشان .
« آنگلوساكنها » ى مظفر را ، خاك « حاصلخيز » و « زرريز » ى كه مال « عيسويان » بودند ، تطميع كرده ، با اينها از در محاربه درآمده ، از ملك و مأواى خويش محرومشان كردند . بعضى به طرف مغرب فرارى شده و برخى به آب زده [ به ] آن طرف دريا رفتند و جمعى به غلامى و بردگى گرفتار شدند .
بسيارى از « برتان » هاى عيسوى مذهب ، به « بطاويه » « 4 » و « گال » « 5 » رفتند . براى اينكه در ظلّ عيسويان ملجأ و پناهى پيدا كنند ، بيشتر آن فراريان كه به « بطاويه » رفتند ، پيش رفتند تا امتداد « رود رين » . محال اسفل « 6 » رود ، جزو حكومت « رم » بود . آنجا به « امنيّت »
هامش
( 1 ) . منظور : واتيكان .
( 2 ) . پيكت( Pict )به مردمان غير سلتى انگليس مىگويند .
( 3 ) . اسكاتلند( Ecosse ).
( 4 ) . باتاويا( Batavia )، باتاو( Bataves )نام يكى از اقوام قديم ژرمنى است كه در طرف مغرب رود راين و حوالى هلند ساكن بودند و به جسارت و دلاورى معروف بودند .
( 5 ) . گال( Galles )يا كلت يا گاليا ، قوم بزرگى بودند كه در زمانهاى قديم در فرانسه و حوالى آن زندگى مىكردند و آنها را كلت با چلت هم مىگفتند . گاليا( Gallia )يا( Gaule )در زبان رومى و يونانى به فرانسه گفته مىشد ، اما اين كشور حتى بلژيك و اراضى كنار راين را هم دربر مىگرفت .
( 6 ) . پايينتر .