خلاصه ، از صبح كه راه افتاديم ، طرفين راه ، همه « آبادى » و « زراعت » و « دهات » و « بلوك » و « خانههاى تكتك خوشنما » ديده شد .
ظهر رسيديم به « هانور » « 1 » .
نهار آنجا صرف شد . كارخانجات متعدد در اين حولوحوش ديده شد .
ساعت 6 و ربع [ عصر ] وارد « كلن » « 2 » شديم . مستر « رك » ، عامل دولت نظاميّه را كه تلگراف كرده بودم بيايند به « كلن » ، در « استاسيون » حاضر بود . پس از تعارف به كالسكه نشسته ، رفتيم به مهمانخانهء موسوم به « هتل دونرد » ، كه اعظم و احسن مهمانخانههاى « كلن » است .
خيال داشتم شب به طرف « لندن » حركت كنم ، ولى گفتند دو كليساى بسيار بزرگ قابل تماشا در اين شهر است . لهذا فسخ عزيمت كرده ، قرار شد فردا شب به طرف « لندن » حركت كنم .
روز جمعه ، « 3 » غرّه « 4 » شهر ذى قعدة الحرام [ 1304 ه . ق . ]
بعد از نهار ، حالم برهم خورد . نتوانستم به تماشاى كليسا بروم . به همراهان اجازت دادم بروند ببينند .
اول رفته بودند به « كليساى بزرگ » ، كه جنب هتل است . مىگفتند اين كليسا در سنه 1248 [ م . ] « 5 » آغاز شده و در سنه 1880 [ م . ] به انجام رسيده [ است ] . مبلغ 000 ، 000 ، 2 « 6 » « ليره » ، خرج اين كليسا شده [ است ] . 100 ستون سنگى بزرگ دارد .
ارتفاع سقف 160 پا و ارتفاع 2 منارهء آن ، كه طرف « رود رين » « 7 » است ، هريك 515 پا است . پنجرههاى منقّش پاكيزهاى دارد .
وقتى كه داخل كليسا مىشوند ، طرف دست راست ، تمثال سنگى « حضرت مسيح » است ، با چند نفر از خدام . پهلوى راست حضرت ، جاى زخم شمشيرى است كه يهودان زدهاند .
بعد از ديدن اين كليسا ، رفته بودند به « كليساى سنت ارسلا » « 8 » ، كه يكى از عجايب
هامش
( 1 ) .Hannover .( 2 ) .Ko ? In .( 3 ) . در اصل : جمعهء
( 4 ) . منظور : اول ، آغاز .
( 5 ) . در اصل : ع [ مخفف عيسوى ]
( 6 ) . در اصل : دو ميليان .
( 7 ) .( Rhein )، رود مقدس آلمان .
( 8 ) . اين كليسا ، كه در آلمانىSankta Ursvlaناميده مىشود ، در -North Westphalia Rhineشهر كلنCologneقرار دارد .