هرنهال بادامى سوراخى به آن درخت بيد مقوس كرده سر نهالهاى بادام را از آن سوراخها بگذرانند و شاخهء بيد را از يكى هرچه بيشتر است قطع كنند و همه وقت مراقب باشند كه از نو شاخى نرويد . در وسط سال آن سوراخها روئيده شود و آخر سال نهالهاى بادام جزو درخت بيد شده باشند . در اول سال بيد را هم قطع كنند . آنوقت ريشهء درخت بادام از بيد و شاخهء درخت بيد از بادام باشد و چون دو ماه از سال [ 142 پ ] بگذرد از درخت هلو و درخت قيصى و درخت آلوچه يا هرميوه كه خواهند پيوند گرفته به نهالهاى بادام پيوند كنند . سال دوم شكوفه كرده ميوه دهد و چون برسد بىهسته باشد و چنانچه عوض بادام در ماه قوس زير درخت بيد مقوس مزبور هستهء هرميوه كه خواهند بنشاند و چون سبز شود بتفصيل مزبور عمل كنند مقصود حاصل شود . « 1 »
مع القصه آنچه ذكر نمودم در علم زراعت و متفرعات آن مختصرى است در كمال ايجاز . اميد هست كه هنگام فراغت شرحى مفصل و كتابى مطول در اين باب تأليف و تصنيف نمايم . چه كه علماى اين عمل
هامش
( 1 ) - هو اللّه العالم بحقايق الاشياء ، نظر بآراء و اقوال حكماى طبيعيه و اعتراضات آنها به يكديگر و تعارضات براهين و ادلهء عقليهء هريك در چنين مسئلهء غامضه كه آيا برگ و بار اشجار باتم مراتبها من حالة القوة الى غاية القصوى الكمال از همان غنچه مودعه در لوله پوسد تبديلى پيوندى است و مدد حيات و ظهورات آنچه را از اصل اول و چه از اصل ثانى هيچ مدخليت در حقيقت شؤونات بالقوهء آن نخواهد داشت و يا آنكه برگ و بار بالقوه در هرشجرى كه بعضى از كمال جمال شايد ده سال ديگر بمقام نطفه بزايد و بعضى بالفعل در مقام نطفه است هرجزوى از اجزاء شؤونات بالقوهء آن هنگام وصول مقام ظهور وضعا لونا طعما مدد حيات از اصل اول تقاضا كنند و چنانچه اصل اول تبديل شود تبديل كلى در شؤونات عرضيهء صوريهء او حاصل شده فاقد صفات و شؤونات غنچهء لولهء تبديلى خواهد گشت بعضى دون بعضى . لهذا خود اين ضعيف الى حال در مقام تجربه و امتحان بر نيامدهام ، ولى از آنجا كه گفتهاند خذ العلم من افواه الرجال از قول علماء و ارباب فلاحت عمل ميوجات بىهسته را در متن مرقوم داشتم ، العهدة على من قال . ( حاشيه )