بديهى است كه قراء و مزارع واقعه در آن حدود و طرق و شوارع آن همه سنگلاخ است و چنانچه منظور از اين سؤال زمين مسطحى است كه از خارج سنگ ورود در آن نموده يا بر حسب طبيعت سنگستان باشد رودخانهء سوك چم كه بهموارى و جلگه ميريزد در قديم الايام سيلى بزرگ از آن رودخانه و مسيل سراشيب گشته و از عجايب روزگار سنگهاى بيشمار هريك ده هزار و صد هزار من مانند پيلهاى سياه كه در بيابانى انبوه و انجمن باشند از دهنهء رودخانه مجتمعا به آن هموارى ريخته ، و تقريبا يك فرسخ در دو ميل زمين است كه به آن هيأت موسوم است [ 88 پ ] به سگنستان راوند ، چه كه آن موضع فيما بين قريهء راوند و شهر كاشان ، ولى به قريهء مزبوره اقرب شهر است . خلاصه ديگر سنگلاخى در نظر نيست .
و اما ريگزار و نمكزار - اولا بايد دانست كه ريگزار از چه مأخذ حاصل مىشود و به عمل مىآيد : منشاء و مظهر آن اراضى كبير « 1 » و لورگ « 2 » است و اين دو لغت عبارت از اراضى سوختهء بىگياه است كه هر وقت باران بر آن پياپى بارد دو سه ذراع گل شود بنوعى كه چهار پايان از آن بعسرت گذرند و چون تابستان شود و رطوبت آن مرتفع گردد هرگاه بادهاى تند و سخت از آن اراضى جرزه « 3 » عبور كند رويش را بتراشد و اجزاى صغارهء صلبه آن را با خود حركت دهد تا هر جا بديوارى برخورد در آنجا بريزد و بگذرد ، يا آنكه آن اجزا را داشته باشد تا قوتش كم شود و از هبوب بيفتد آنوقت ميل بمركز كنند و به زمين آيند .
هامش
( 1 ) - كبير و كوير هردو صحيح است . ( حاشيه )
( 2 ) - در اصطلاح مردم كاشان هامون را گويند .
( 3 ) - جرز - زمين بىگياه ( فرهنگ نفيسى ) .