مثلا اصل قريهء آران سه رشته قنات دارد ولى چهل مزرعه در توابع و لواحق او است ، و تفصيل آن البته در مقام خود معروض خواهد شد .
* * * و اما استخر در اين شهر زياد است ، زيرا كه اغلب قراء و مزارع كاشان هريك استخرى مخصوص دارد ولى قابل ذكر نيست . ولى چند استخر است كه فى الجمله لياقتى دارند بذروهء عرض مىرساند .
اولا ببايد دانست كه [ 83 پ ] غرض از ساختن استخر چيست :
در بعضى مزارع كه آبش كمتر از يك « پيش » است كه در وقت آبيارى كشت و باغات به « كردو » ميرود به اين واسطه دير « كردو » پر آب ميگردد ، چه كه آب كم همين كه وارد مىشود همان قدر مجذوب زمين ميگردد و در زمين فرو ميرود و يك كردو پر نخواهد گشت . لهذا آب را باستخر بندند .
چون مالامال شود بگشايند و همان قدر كه اندازهء زمين است بجوى اندازند تا مقصود حاصل گردد و يا آنكه آب آن مزرعه به قدر يك پيش هست ولى بدشت و مزارع دور دست خواهند ببرند از دهنهء قنات الى محل زراعت نصف آن يا بيشتر مجذوب مجرى و نهر شده چون بر سرزمين رسد كرد و را پر نسازد و يا آنكه قريه سه چهار پيش آب داشته باشد خواهند از سه چهار جوى بزياده و كم تقسيم نمايند ، لهذا وجود استخر لازم است كه به قدر كفاف از آن بجوى گشانيد و يا از دو سه موضع به نهرهاى مختلف آب برده سرجه پيمائى نمايند .
مع [ 84 ر ] القصه از جمله استخرها يكى استخر مزرعهء جديد الاحداث حاجى ميرزا اسد الله تاجر كاشانى است كه در يك فرسخى و سمت شرقى
مرآة القاسان يا تاريخ كاشان ( فارسى ) — صفحة 98
مساهمون: عبد الرحيم كلانتر ضرابى ( سهيل كاشانى )
ص٩٨