ديگر مىفرمايد :
( وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَلَا تَفَرَّقُوا . . . ) « 1 » .
« و همگى به ريسمان خدا چنگ زنيد ، و پراكنده نشويد . . . »
اين نور دل هر فردى را روشن نمىكند ، بلكه فقط دل كسانى را روشن مىكند كه خداوند متعال در سورهء آل عمران از آنها چنين ياد مىكند :
( ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِن بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ) « 2 » .
« فرزندانى كه بعضى از آنان از [ نسل ] بعضى ديگرند ، و خداوند شنواى داناست . »
خدا در آيهاى ديگر در مورد اين افراد مىفرمايد :
( أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّماءِ ) « 3 » .
« آيا نديدى خدا چگونه مثل زده : سخنى پاك كه مانند درختى پاك است كه ريشهاش استوار و شاخهاش در آسمان است ؟ »
خداوند بزرگ و بلند مرتبه هيچگاه اين واقعيّت را كه آيندهء بشر چه خواهد شد ، از روى جبر به مردم حكم نكرده است ، چرا كه علم الهى بالاتر از اين است كه در آن جبر و عدم اختيار وجود داشته باشد .
بهتر است در مورد اين موضوع كمى بيشتر سخن بگوييم ، گاهى سخن از جهان پيش از انتساب ، گاهى سخن از عالم ذرّ و گاهى سخن از عالم ولادت و وجود مادى به ميان مىآيد .
هامش
( 1 ) - سورهء آل عمران ، آيهء 103 .
( 2 ) - همان ، آيهء 34 .
( 3 ) - سورهء ابراهيم ، آيهء 24 .