كه در عقب رودهها و طرفين ستون مهرهها قرار دارند و خونى را كه دريافت مىكنند تصفيه كرده مواد زايد آن را به صورت ادرار به سمت مثانه مىرانند . « دريايى در آن حوالى » رمز مثانه واقع شده است .
ص 55 ، س 10 - 11 : شهرستان زير كه مستقر يكى از ملوك طبيعت است :
بيضهها محل يكى از قواى دوگانهء طبيعى به شمار مىرفت ؛ قوهء ديگر در كبد جاى داشت ( نگاه كنيد به تعليقات ص 49 ، س 6 ) .
ص 55 ، س 24 : استحصال مملكتى ديگر :
تداوم نسل و به وجود آوردن انسانى ديگر است .
ص 56 ، س 4 : و لا تك باللّاهى . . . :
با روىگردانى ترككنندهء لهو و بازى مباش كه شوخى بودن آلات لهو عين جدّيّت شخص جدّى است . شعر از ابن فارض است .
ص 56 ، س 8 - 9 : هر لحظه به منزلى و هر دم جايى :
در اشعار مولانا دو رباعى وجود دارد كه مصراع آخرشان چنين است :
1 ) جانم دارد ز عشق جانافزايى * از سوداها لطيفتر سودايى
وز شهر تنم چو لوليان آوارهست * هر روز به منزلى و هر شب جايى
2 ) مائيم درين زمان زمينپيمايى * بگذاشته هر شهر به شهر آرايى
چون كشتى ياوه گشته در دريايى * هر روز به منزلى و هر شب جايى
نسخه بدلهاى
I
و
B
مطابق با ضبط شعر مولانا در كليات شمس ، تصحيح فروزانفر ، است .
ص 56 ، س 17 : و نحن أناس . . . :
ما مردمى هستيم كه از خويها شكيبايى را رداى خود مىسازيم و گاهى خشم مىگيريم تا نيزهها را [ از خون ] سيراب كنيم .
ص 56 ، س 20 - 21 : وَ قاتِلُوهُمْ *
. . . :
با آنها كارزار كنيد تا فتنهاى باقى نماند و همگى دين از آن خدا باشد ( الأنفال 8 / 39 ) .
ص 57 ، س 8 - 11 : ز حلقههاى زره . . . :
شعر از قصايد كمال الدين اسماعيل است .
ص 57 ، س 16 : شست كرشمه چو . . . :
شعر از مخزن الاسرار نظامى ، ص 64 است .
ص 57 ، س 18 : ركب :
چون با عراق و حجاز قرين شده ايهام به ركب موسيقى هم دارد كه شعبهء شانزدهم از شعب بيست و چهارگانهء موسيقى است و آن سه نغمه است بر ترتيب معين . و اهل عمل گويند آن چهارگاهى است محط بر دوگاه كه از طرفين به چند