آتش توبه به صلاح باز آورد .
وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ .
اگر موسى را با جلالت حالت او گفت :
إِنِّي أَنَا اللَّهُ ،
ما را گفت :
وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ .
و ديگر جواب آن است كه حق را - جلّ جلاله - دو خزانه است : يكى پرثواب ، و يكى پرمغفرت و رحمت . اگر طاعت آرى ثواب و كرامت ، و اگر معصيت آرى رحمت و مغفرت ، تا خزانهء ما ضايع نشود . و يقال : انّما ابتلاك بالمعصية كيلا تصيبك عين ابليس أ ليس ان البستان اذا كان حسنا ينصب هناك رأس حمار كيلا يصيبه العين 8 . و يقال : انّما قضى على العبد الذّنب ليكون دليلا على طهارة الرّبّ . و يقال : انّما اراد به رغم ابليس عليه اللّعنة لانّ الصّيّاد اذا لم يقع فى شبكته صيد كان اسهل عليه ممّا اذا وقع ثمّ هرب . اين رمزى غريب است ، و روا بود كه گويى : حكمت ربّانى در ابتلاء عباد خويش به معاصى رغم ابليس بود كه اگر صيّاد را صيد در دام نيفتد ، چندان رنج نكشد كه در افتاده بجهد و از دست بشود 9 .
و ديگر آنكه هر كجا صاحب جمالى بود از نظر خلق معصوم نماند ، همچنان نهاد كه اگر به جمال طهارت آراسته بودى و از زنگ معصيت پاك بودى نبايستى كه شيطان را در تو نظر تمام افتادى كه به معصيت افكند تا شكسته شوى و شيطان را در تو نظرى نماند . پس از آن رحمت حق به دل شكستهء تو نازل گردد كه انا عند المنكسرة قلوبهم .
و ديگر جواب آن است كه هر كه پاك و مطهّر بود از عيوب ، دوست و دشمن را به وى چشم در نهند ، و هر كس در وى طمع كند ، ابتلا به معصيت حكمت اين بود تا همگنانت ردّ كنند ، تا خاصّ او را باشى . نشنيدى كه خضر چه گفت چون آن كشتى بشكست ، گفت :
حكمت در تعييب سفينه آن بود تا آن پادشاه ظالم را چشم در نبيند 10 . و همچنين يوسف نام دزدى بر ابن يامين نهاد ، چون خواست كه وى را باز گيرد و خاصّ خود گرداند . حق تعالى خواست 11 كه بنده را خاصّ خود گرداند ، زلّت بر او قضا كرد ، چون به گناه معترف گشت ، گفت : اگر نوميدش گردانم عيب به كرم من باز گردد و اين روا نبود . ابليس - عليهاللّعنه - مىگويد :
فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ .
و حق - جلّ جلاله - مىگويد : لاغفرن لهم جميعا . گفت حق - جلّ جلاله - : لاغفرن لهم ، نگفت : غفرت لهم كيلا يمسك العبد عن التّضرّع و البكاء و الخوف و الرّجاء ، تابنده ميان خوف و رجا با تضرّع و بكا و زارى و دعا بود
وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً
.
إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً .
همه به من آييد كه من همه را خريدارم . و من كمال كرمه جلّ جلاله انّه عاتب الرّسل بسبب العصاة كما عاتب ابراهيم وقت عروجه الى السّماء ، قال