دستور اسماعيل بن احمد سامانى ( 279 - 295 ه ) در بخارا نگاشت و تقريبا هشتاد سال بعد به دستور امير خراسان نوح بن منصور به فارسى ترجمه شده است . نام مترجم آن معلوم نيست .
حكيم سمرقندى ، قاضى سمرقند بود و از اصحاب و پيروان امام و متكلّم معروف ، امام ابو منصور ماتريدى و معاصران ابو بكر ورّاق است . در عاشوراى محرّم 342 ه درگذشت و در گورستان جاكرديزهء سمرقند مدفون شد . هجويرى در كشف المحجوب در ضمن معرفى متون كهن در تصوّف ، بدون اينكه از كتاب او نام برد ، او را صاحب تأليفى معرفى كرده است : « و پيش از اين مشايخ - رضى اللّه عنهم - اندر آداب صحبت اين گروه ( - مشايخ ) كتب ساختهاند مشرّح ، چنانكه . . . و ابو القاسم حكيم رضى اللّه عنه . . . نيز اندر اين معنى كتب ساختهاند . » ( ص 498 ) و در شرح التّعرف نيز نام او در زمرهء كسانى آمده است كه در معاملات ، صاحب تأليفى بودهاند ( ص 737 ) ، ولى به نام كتاب او اشارتى نرفته است . ظاهرا اين تأليف همان السّواد الاعظم اوست . ر . ك :
تعليقات اسرار التوحيد ، 675 - 676 ؛ الانساب ، 172 ؛ مقدمهء ترجمهء السّواد الاعظم ، 11 - 12 ؛ طبقات الصوفيّة ( هروى ) ، 319 ؛ فصل الخطاب ، 168 ؛ قنديّه و سمريّه ، 30 ، 32 ؛ كشف الظنون ، 2 / 1008 ؛ تعليقات كشف المحجوب ، 883 ؛ يادگار طاهر ، 254 - 267 ( نقدى بر ترجمهء السّواد الاعظم چاپ حبيبى ) ؛ در القند ، 410 ترجمهء ابو القاسم عبد الواحد بن عبد الرحمن بن زيد نيشابورى معروف به « ابى القاسم حكيم » ( 407 - غرهء جمادى الآخر 494 ه ) آمده كه تا سالهاى دراز بر منبرهاى سمرقند خطبه مىداد . وى شخصى متأخرتر از خواجه حكيم سمرقندى است .
دهقان جوزين نام اين شاعر پارسى سراى در ارشاد ، نسخهء پاكستان /
a
16 « دهقان جوربر » آمده و در ترجمان البلاغهء محمّد بن عمر رادويانى كه از آثار قرن پنجم هجرى است ، « دهقان خوزى » آمده است . ر . ك : ترجمان البلاغه ، 15 ، 22 ( متن ) و 100 ( ترجمهء تركى ) .
سرىّ سقطى ابو الحسن سرىّ سقطى ، استاد جنيد بغدادى و شاگرد معروف كرخى ، در 3 رمضان 253 ه در بغداد درگذشت . ر . ك : تذكرة الاوليا ، 330 - 341 ؛ طبقات الصوفيّة ( هروى ) ، 96 - 97 .