جوانى به تدريس تفسير و حديث و فقه پرداخت . در 28 سالگى به تصوّف گراييد . به عقيدهء ماسينيون ، وى كوشيده است از تعاليم مختلف گنوسى ، تفسيرى عرفانى مطابق سنّت به دست دهد و شكل سنن و اعمال دينى را از نظر عقلى توضيح دهد ( 863 / 4 ،
IE
) . هجويرى مىگويد :
« اندر فنون علم كامل بود و از مشايخ محتشم بود . وى را تصانيف بسيار است و نيكو . . . چون ختم الولاية و كتاب النّهج و نوادر الاصول و جز اين بسيار كتب ديگر ساخته است . »
از آثار عربى او : ختم الاولياء ( نامهاى ديگر : ختم الولاية ، سير الاولياء ) به كوشش اسماعيل يحيى ، المطبعة الكاثوليكية ، بيروت ، بدون تاريخ ؛ ثلاثة مصنفات للحكيم الترمذى ( كتاب سيرة الاولياء ، جواب المسائل التى سأله اهل سرخس عنها ، جواب كتاب من الرىّ ) به اهتمام بيرند راتكه (
ektdaR dnreB
) ، بيروت ، 1412 ه / 1992 م ؛ بدوّ شأن ابى عبد اللّه ( چاپ عثمان يحيى به ضميمهء ختم الاولياء ) ؛ رياضة النفس به كوشش احمد عبد الرحيم السّائح و احمد عبده عوض ، قاهره ، 1422 ه / 2002 م ؛ الامثال ؛ ادب النفس ؛ غور الامور . ر . ك : تاريخ التراث العربى ، 1 / 4 : 143 - 154 ؛ تاريخ نگارشهاى عربى ، 1 / 952 - 964 ؛ حلية الاولياء 10 / 233 - 248 ، 250 ؛ طبقات الصوفيّة ( سلمى ) ، 212 - 215 ؛ طبقات الصوفيّة ( هروى ) ، 306 ؛ قشيريه ، 92 ؛ كشف المحجوب ، 215 - 217 ؛ نفحات الانس ، 118 .
دربارهء او آخرين تحقيقاتى به شرح زير چاپ شده است :
cimalsI ylrae ni doohtnius fo tpecnoc ehT
:
enaKO nhoJ dna ektdaR dnreB
1996 ،
yerruS
،
msicitsyM
اين كتاب به فارسى نيز ترجمه شده است : برند رودلف راتكه و جان اوكين ، مفهوم ولايت در دوران آغازين عرفان اسلامى ، ترجمهء مجد الدين كيوانى ، تهران ، 1379 ش ؛
1980 ،
grubierF
،
idimriT - ta mikaH LA
:
ektdaR dnreB
؛
نصر اللّه پورجوادى ، « فارسى گويى عارفان نخستين نشر دانش ، تهران ، جلد 20 ، ش 1 ، 1382 ش ، ص 13 .
حكيم سمرقندى ابو القاسم اسحاق بن محمّد بن اسماعيل بن ابراهيم بن زيد حكيم سمرقندى ، مؤلف السّواد الاعظم كه اين كتاب را در حدود 290 ه به زبان عربى در شرح 61 يا 62 مسألهء كلامى به