كه ببيند مقدور را از حق ، باقى ماند بىحركت ، بلكه بىاختيار ، يعنى حركت براى كسب يا دعا ، يا دفع مقدور نمىكند و بىاختيار مىماند ، كه اختيارى براى خود اعتبار نمىكند ، بلكه اختيار حق را براى خود متبوع مىدارد ، و مىگويد :
گر تيغ بارد در كوى آن ماه * گردن نهاديم الحكم للّه
ما اختيار خود را تسليم دوست كرديم * همچون زمام اشتر در دست ساربانان
ولى حركت ننمودن ، براى دعاء يا كسب ، و خود را مجبور دانستن در حالت اختيار ، خلاف فرمان حقّ است ، كه امر به دعاء و تلاش فرموده ، و مقدّرات را غالبا بسته و موكول بحركات كرده ، و اختيار جزئى بعبد افاضه فرموده ، پس حركت با نيّت ، و قصد متابعت امر حق ، مطلوب است ، نه اينكه مقدّرات را بسته و موكول به آن بدانند .
خاتمهء كتاب
اين نسخه چهارم در هفدهم شهر شعبان المعظم سنه 1357 هجرى بقلم مؤلّف حقير خاكپاى عاشقان ذو الجلال و دردمندان و اهل حال محسن حالى مشهور بحاج عماد الفقراء ابن مرحوم حسنعلى خوشنويس اردبيلى در اردبيل اختتام يافت .
مُدّعى كر نكند فهم سخن ، گوى چه باك * كلك ما نيز زبانى و بيانى دارد
علىّ نحت المعانى من معاطفها * و ما علىّ اذا لم تفهم البقر
و الحمد للّه اوّلا و آخرا و ظاهرا و باطنا « يا مولا ادركنا »