مطلب دويم اثبات وحدت ذات الوهيت است
رابطهء معنوى در كلّ طبقات مخلوقات مشاهده مىشود . دلايل ربط آنها به يكديگر بسيار است . از جمله اين است كه مبناى خلقت مجموع حيوانات بر يك نهج و نسق شده است . جميع آنها آكل و مأكول يكديگر واقع شدهاند و لحوم هر جنسى از آنها بدل ما يتحلّل جنس ديگر مىشود . نباتات و اثمارى كه از زمين مىرويد جميعا طعمهء آنها است و اصلاح مزاج منحرفهء همگنان را مىنمايد .
و همچنين مقرّ كلّ مخلوقات وجه الأرض است و منبت ارزاق جمله از زمين است . اجرام علوى را مشاهده مىنماييم كه مربّى اجساد سفلى هستند .
مجموع آن چيزى كه مذكور شد ، دليل رابطهء كلّ مخلوقات است به يكديگر ؛ و همين رابطه فى ما بين عموم مخلوق دليل بر وحدت حقيقت خالق است كه خلق نمودن مخلوقات از مصدر واحد است و مشترك بين الإثنين نيست . هرگاه تعدّد در وجود خالق بود ، هر آينه رابطه فى ما بين مخلوق آنها نبود .
مطلب سيم اثبات توحيد خداى تعالى است
معنى توحيد غير از معنى وحدت است . معنى توحيد - چنانچه در اوراق سابق مذكور شد - اتّحاد است ؛ به اين معنى كه او را با مخلوقات خود اتّحاد و اتّصال به مرتبهاى است كه گويا شىء واحد هستند . علم الوهيت به اشيا دليل بر توحيد و معيت و اتّصال اوست با مخلوق خودش ، لا كاتّصال الهياكل الجسمانية بل بالامتزاج المعنوية الروحانية . هرگاه خارج از اشيا بود ، علم و قدرت و احاطه و