گفتار گوستاولوبون در تأثير تمدن اسلام در مغرب
تمدن اسلام بقدرى كه در مشرق تأثير بخشيده در مغرب نيز همان قدر مؤثر واقع شده و بدين وسيله اروپا داخل در تمدن گرديده .
اين تمدن تأثيرى كه به مغرب بخشيده اگر بخواهيم ميزان آن را بدست بياوريم بايد ببينيم كه پيش از ورود تمدن مزبور بغرب حالات مغرب و اوضاع زندگانى اروپائيان چه بوده است .
در قرن نهم و دهم ميلادى يعنى همان وقتى كه تمدن اسلام در مملكت اسپانيا منتها درجهء ترقى و تعالى را پيموده در تمام مغرب زمين علمى و يا مراكز علمى وجود نداشت مگر كليساها كه بدست رهبانان جاهل كه خود را عالم ميدانستند اداره ميشد و مردم را بخرافات مذهبى خود عادت ميدادند ؟ ! .
از قرن دوازدهم كه بعضى اشخاص حساس در پى فهم و دانش بودند پناهگاهى ( براى اخذ علم و دانش ) نداشتند مگر اسلام و مسلمين كه از جميع جهات آنها را استاد و بهتر و برتر از همه ميدانستند و در مدارس آندلس ميرفتند و تحت تعاليم مسلمين دانا ميشدند .
تمام اهل علم بايد منّتدار مسلمانان باشند كه خدمت بزرگى بعلم و دانش نمودند و توسعه در عالم دادند مسلمين عرب حق حيات بزرگى بما غربيها دارند و بايستى تمدن مغرب را تمدن العرب ناميد انتهى .
اينها خلاصهء مختصرى بود از آنچه دانشمند شهير فرانسوى خودتان مىنويسد جنابعالى مانند همهء غربيها بعلم و صنعت و كشفيات امروزهء اروپا ميباليد ولى خوبست نظرى بازمنه سالفه اروپا بنمائيد و نيز توجهى باوضاع و تاريخ جزيرة العرب قبل از اسلام نموده تا كشف حقيقت بر شما بشود .
زمانى كه اروپاى شما حتى پاريس ( مهد تمدن امروز ) غرق در توحش و بربريّت بود - سرچشمههاى علم و تمدن و هنر از شبه جزيرة العرب توسط اعراب مسلمين براهنمائى قائد عظيم الشأن اسلام و اسلاميان خاتم الانبياء محمد مصطفى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به دنيا پخش ميگرديد