مقدمه [ از مرحوم اقبال آشتيانى ]
كتاب بيان الاديان كه كتاب كوچكى است در شرح اديان و مذاهب جاهلى و اسلامى ، ظاهرا در قسمت شرقى ايران ، به سال 485 به زبان فارسى تأليف شده و آن عجالة قديمترين نسخهايست كه ما در موضوع ملل و نحل و آراء و ديانات به زبان فارسى در دست داريم و اگر قبل از تاريخ تأليف اين كتاب نسخهء ديگرى در موضوع فوق به فارسى نگاشته شده باشد ما را از آن خبرى نيست ( و اثرى از آن به جا نمانده ) « 1 » .
از بيان الاديان تا حدّى كه اطّلاع داريم يك نسخهء ناقص بيشتر موجود نيست و آن كه فاقد باب اخير كتاب است جزء مجموعهايست از كتب متعلّق به كتابخانه ملّى پاريس « 2 » و همان است كه شارل شفر « 3 » مدير مدرسهء السنهء شرقيهء پاريس آن را به سال 1883 ميلادى در جلد اوّل منتخبات فارسى « 4 » كه جمع آوردهء مستشرق مزبور است با ترجمهاى به زبان
هامش
( 1 ) - اين جمله را كه داخل دو ابرو قرار دادهايم شادروان كسروى زائد مىداند و مىگويد حكم بر باقى نماندن اثر نمىتوان كرد . ( م . د . ) .
( 2 ) - با به دست آمدن باب پنجم چنان كه گفته خواهد شد از كتاب رفع نقص شده است . ( م . د . ) .
( 3 )charle shefer .( 4 )chrestomathie persane( جلد اوّل از صفحهء 132 تا 171 ) .