اثر ديگر ، صحّت عمل وكفايت آن است . بنابر اين ، كسى كه به سبب زندانى شدن در مكاني غصبى ، ناگزير از خواندن نماز در آنجا است ، نمازش صحيح است .
يا كسى كه از روى تقيّه ( - - ) تقيّه ) ناگزير شود ، چارپايان خود را براي خدمت به سلطان جائر اجاره دهد ، اجاره صحيح وگرفتن اجرت آن جايز است ؛ 12 زيرا بطلان عمل در اين گونه موارد به جهت حرمت است وبا برداشته شدن حرمت در حال اضطرار ، عمل محكوم به صحّت خواهد بود . البتة گاه بطلان عمل به جهت فقدان شرطي از شروط صحّت است ، مانند نماز خواندن مضطر در لباس نجس .
در اين صورت نيز عمل محكوم به صحّت است ؛ ليكن منشأ صحّت ، اضطرار نيست ؛ بلكه وجود امرى اضطراري با اين مدلول است كه فرد غير متمكن از امتثال امر اختياري أولى ، بايد به مقدار توانايى وتمكّن ، اجزاى عبادت را به جا آورد ( - - ) إجزاء ) .
از ديگر آثار قاعده ، سقوط كفاره است ، مگر مواردى كه به دليلي خاص استثنا شده باشد . بنابر اين ، كسى كه از روى اضطرار روزهء ماه رمضان را به عمد افطار كند ، كفارهاى بر عهدهاش نمىآيد . 13
مستند قاعده : بر اعتبار وحجيت قاعده اضطرار به آيات وروايات بسيارى كه بر رفع تكليف از مضطر دلالت دارند ونيز عقل واجماع ، استناد شده است . 14 برخى ، علاوة بر اين أدله ، به قواعد فقهى ديگر ، همچون قاعدهء نفى ضرر وضرار ( - - ) قاعدهء لا ضرر ولاضرار ) وقاعدهء نفى حرج ( - - ) قاعدهء نفى حرج ) استدلال كردهاند . 15
هامش
( 1 ) . لسان العرب ومجمع البحرين ، واژهء « ضرر »
( 2 ) . جواهر الكلام 36 / 427
( 3 ) . مباني الفقه الفعال 1 / 91
( 4 ) . حاشية المكاسب ( يزدى ) 1 / 119 ؛ نهاية الافكار 3 / 224
( 5 ) . مسالك الأفهام 12 / 112 ؛ جواهر الكلام 36 / 427 - 248 ؛ موسوعة الخوئي 5 / 232 - 233
( 6 ) . كشف الغطاء 3 / 359 ؛ منهاج الصالحين ( خويى ) 1 / 29 ؛ رياض المسائل 1 / 193
( 7 ) . مستند الشيعة 15 / 21
( 8 ) . بقره / 173
( 9 ) . مسالك الأفهام 12 / 116 ؛ كفاية الأحكام 2 / 626 ؛ مستند الشيعة 15 / 23 ؛ جواهر الكلام 36 / 431
( 10 ) . جواهر الكلام 36 / 433 و 439 - 440
( 11 ) . الروضة البهية 9 / 236 - 237 ؛ جواهر الكلام 41 / 265 - 266 و 609
( 12 ) . موسوعة الفقه الاسلامي 13 / 456
( 13 ) . موسوعة الخوئي 5 / 233
( 14 ) . بقره / 173 ؛ مائده / 3 ؛ انعام / 119 و 145 ؛ وسائل الشيعة 24 / 99 - 100 و 216 ؛ 15 / 369 ؛ 5 / 482 - 483 ؛ مسالك الأفهام 12 / 112 ؛