آيا قتل شبه عمد ، مانند قتل خطا است يا قتل عمد ؟ اختلاف مىباشد . قول نخست به ظاهر كلمات أكثر فقها نسبت داده شده است 43 - - ) قاعدهء لاميراث للقاتل ) .
قتل وزنا : اگر كسى مردى را در حال زنا با همسرش ببيند ، بدون آنكه اكراهى در ميان باشد ، مىتواند هر دو را بكشد .
برخى جواز قتل را منوط به محصن بودن زانى دانستهاند . 44
قتل وديگر افراد دخيل در آن : كسى كه فردى را نگه داشته وديگرى أو را كشته ونيز كسى كه فرمان به قتل ديگرى داده ومأمور أو را كشته ، همچنين كسى كه انساني را بر كشتن ديگرى مجبور كرده وأو ، وى را كشته است ، به حبس ابد محكوم مىشود ؛ چنان كه ديده باني كه مراقب أطراف بوده تا عمل قتل انجام گيرد ، چشمانش كور مىشود . 45 برخى گفتهاند : بيننده صحنه قتل كه با توانايى بر جلوگيرى از آن ، جلوگيرى نكرده تا قتل واقع شده است نيز چشمانش كور مىشود . 46
قتل وبيت المال : اگر كسى در بيابان ويا جايى پررفت وآمد ، همانند خيابان عمومى يا محل تجمع مردم ، كشتهاى بيابد وفردى خاص مظنون نباشد ، ديهء مقتول از بيت المال به اولياى دم أو داده مىشود . 47
در قتل عمد وشبه عمد در صورت فرار قاتل يا مردن ويا كشته شدن وى ، بنابر قول برخى ، دية از نزديكترين بستگان ارث بَرِ قاتل گرفته مىشود ، به شرط آنكه قاتل مالي نداشته باشد . با نداشتن خويشاوند ارث بر ، دية از بيت المال پرداخت مىگردد . 48 برخى اين قول را نپذيرفتهاند . 49
هامش
( 1 ) . نساء / 93 ؛ جواهر الكلام 42 / 9
( 2 ) . جواهر الكلام 42 / 12
( 3 ) . 43 / 3
( 4 ) . 3 - 4
( 5 ) . 4
( 6 ) . 42 / 23 - 24 ؛ كشف اللثام 11 / 17
( 7 ) . جواهر الكلام 43 / 85 - 86 ؛ مباني تكملة المنهاج 2 / 223 - 224
( 8 ) . جواهر الكلام 42 / 42
( 9 ) . الوسيلة / 458
( 10 ) . غاية المرام 4 / 392 ؛ مباني تكملة المنهاج 2 / 90
( 11 ) . النهاية / 742 ؛ المهذب 2 / 502 ؛ كتاب السرائر 3 / 341 ؛ الجامع للشرائع / 577
( 12 ) . غاية المرام 4 / 393
( 13 ) . جواهر الكلام 43 / 4 - 7
( 14 ) . 16
( 15 ) . قواعد الأحكام 3 / 666 ؛ إيضاح الفوائد 4 / 679
( 16 ) . جواهرالكلام 43 / 26
( 17 ) . المقنعة / 743 - 744 ؛ المراسم العلوية / 237 ؛