اين نظر كانت دربارهء مسألهء وجود را تقريبا همه علماى تجربى پس از وى پذيرفتهاند و قائل شدهاند كه وجود در همه جا حالت
) alupoC (
دارد يعنى ربط محض است و هيچ كجا محمول حقيقى نيست ، يعنى وجود همواره به معناى « استى » مىباشد ، نه به معناى « هستى » . اينكه پديدارشناسان وجود را دربست در اختيار فنومن
) nonemonehP (
گذاشتهاند ، به همين دليل است . در فنومن وجود بههيچ وجه حالت محمولى ندارد . اين رشته از سخن در انتولوژى غربى تا امروز امتداد يافته است . تئورى توصيفى راسل
) yroehT noitpircseD (
و نيز ورثهء علمى او از قبيل كواين
) eniuQ (
در اين سخن كه « معناى وجود براى اشياء فقط ارزش متغيرات منطق است و بيشتر از اين نيست » همگى مبتنى بر تلقى
alupoC
- ربط محض - از وجود است . « 1 » مقايسهء آراء حكيمان مسلمان با فلاسفهء غربى پرده از برترى تأملات مباحث هستىشناسى اسلامى برمىدارد .
بحث تفصيلى دربارهء آراء ابتكارى حكيم مؤسس در باب وجود رابط و تحليل انتقادى نظريات وى را مستقلا در كتابى مختص به آراء آقا على مدرس طهرانى مطرح كردهايم .
4 . رسالة فى مباحث الحمل
آقا على مدرس نام اين رساله را در ضمن بيان آثارش در رسالهء سرگذشت ذكر نكرده ، در ديگر آثارش نيز به آن اشاره نكرده است . عليرغم تفحص فراوان ، از اين رساله نسخهء خطى كاملى بدست نياورديم . تنها نسخهء خطى بدست آمده از اين رساله بخشى از آن است ، از آغاز تا اواسط فصل نهم ( تا قوله « بان يكون احدهما عرضيا للاخر هذا كلامه به عين عبارته » ) بدون هيچ توضيحى در اول و آخر آن دال بر اين كه مطالب مذكور چيست و متعلق به كدام اثر است . تنها در آغاز اين مجموعه آمده است كه از آثار آقا على مدرس زنوزى است : مجموعهء خطى شماره 5588 كتابخانه عمومى آيت الله مرعشى نجفى در قم ، ورق 136 تا 142 با خطى نهچندان دلپذير . ( ش )
هامش
( 1 ) . « بحث تطبيقى در وجود رابط » نخستين بار توسط دكتر مهدى حائرى يزدى در كتابهاى كاوشهاى عقل نظرى ، ( ص 106 - 115 ) و هرم هستى ( ص 12 - 21 و 28 - 37 ) مطرح شده است .