تقسيمات داخلى رساله و عناوين اين بخشها مشابه ديگر آثار آقا على از قبيل رسالة فى مباحث الحمل ، بدايع الحكم و رسالة فى التوحيد است . اين فصول به سى فصل بالغ مىشود . اما مانند ديگر آثار آقا على نبايد انتظار داشت كه همهء مطالب آن دربارهء وجود رابط باشد ، حكيم مؤسس در همهء آثارش از باب الكلام يجرّ الكلام مباحث متعدد فلسفى را مسلسلوار بدنبال هم متعرّض شده است .
* * * مسئلهء وجود رابط از مسائل مستحدث فلسفهء اسلامى است . براى نخستين بار ميرداماد در كتاب الافق المبين به دو وجود رابط و رابطى در كنار وجود محمولى به نحو مستقل اشاره كرده است . « 1 » صدر المتألهين در اسفار در ضمن سه فصل به تفصيل به بحث در بارهء وجود رابط پرداخته است « 2 » وى به تبع استاد خود پيشنهاد كرده است به وجود مقابل وجود محمولى ، « رابط » اطلاق شده ، و وجود ناعتى ، « رابطى » خوانده شود . « 3 » آقا على مدرس طهرانى به تبع صدر المتألهين رسالهء خود را با اشاره به دو معناى وجود رابطى يعنى وجود مقابل وجود محمولى و وجود ناعتى آغاز مىكند . حكيم مؤسس در اين رساله كوشيده است به چهار سؤال اصلى در باب وجود رابط پاسخ دهد . اين سؤالها عبارتند از :
سؤال اول : آيا وجود رابط تنها در قضاياى حمليهء موجبه محقق مىشود يا در قضاياى حمليه سلبيه نيز مىتوان از آن سراغ گرفت ؟
سؤال دوم : آيا وجود رابط و وجود محمولى تخالف نوعى دارند ، يا اينكه اطلاق وجود بر اين دو به اشتراك معنوى است ؟
سؤال سوم : آيا وجود رابط منحصر در هليات مركبه است يا در هليات بسيطه نيز محقق مىشود ؟
سؤال چهارم : آيا از وجود رابط ماهيت انتزاع مىشود ؟
هامش
( 1 ) . ميرداماد ، الافق المبين ، نسخهء خطى ، كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، شماره 84 .
( 2 ) . صدر المتألهين ، الاسفار ، السفر الاول ، المرحلة الاولى ، المنهج الاول ، الفصل التاسع ، ج 1 ص 78 - 82 ، و المرحلة الثانية ، الفصل الاوّل ج 1 ص 327 - 332 ، و الفصل التاسع ، ج 1 ص 365 - 370 .
( 3 ) . الاسفار ، ج 1 ص 82 .