اين رساله در سال 1313 هجرى قمرى در 94 صفحه به خط احمد طهرانى به اهتمام فضل الله الهى [ آشتيانى ] در تهران به طريقهء چاپ سنگى منتشر شده است . مرحوم الهى در آغاز چاپ سنگى نوشته است : « مخفى نماناد كه اين نسخهء شريفهء مباحث الحمل . . . لآقاعلى المدرس اعلى الله فى العليين مقامه . . . نسخهاى است كه تا اين زمان [ كسى ] در اين مسئله تحقيق صحيحى ننموده و تدقيق نظرى نكرده ، لهذا اين داعى درصدد طبع او برآمدم و از نسخهء اصل به خط شريف مصنف كه هنوز از مسودّه به مبيّضه نياورده بودند نقل نموده شد » .
متأسفانه نسخهء اصلى مورد اشاره بجا نمانده است . نسخهء چاپ سنگى نسخهاى كم غلط و قابل اعتماد است . در اين نسخه چند حاشيه با امضاى 12 ديده مىشود . اين نسخه در مرداد 1320 هجرى شمسى در چاپخانه و كتابخانه مركزى تهران افست شده است ، روى جلد آن آمده است : « رسالة فى بيان اقسام الحمل للحكيم المحقق و النحرير المدقق و الخريت فى الفلسفة و الفائض بجوار ربه العلى الآقا على المدرس الزنوزى قدس سره العزيز » .
شيخ آقابزرگ طهرانى در الذريعه اين رساله را چنين معرفى كرده است : « الرسالة الحملية لآقا على الحكمى ابن الآقا عبد الله المدرس الزنوزى الطهرانى المتوفى بها 17 ذى القعده 1307 و مؤلف حاشية الاسفار ( المذكور فى ج 6 ، ص 20 ) طبع مع بعض رسائله » . « 1 » ظاهرا عبارت اخير الذريعه چندان دقيق نيست و اين رساله مستقلا چاپ شده است ، بويژه كه تاريخ آن ( 1313 ) با تاريخ ديگر رسائل منتشرهء آقا على در همان ايام يعنى رسالة فى الوجود الرابط ( 1315 ) و بدايع الحكم ( 1314 ) سازگار نيست . ضمنا آنچنان كه گذشت در اعلان آخر چاپ سنگى كتاب بدايع الحكم آمده است : « . . . و ارجو الله ان يطبع ايضا رسالة فى مسئلة الحملية » متأسفانه اين عبارت نيز با توجه به انتشار رسالة فى مباحث الحمل يك سال قبل از آن مطابق واقع نيست ، و ظاهرا يكى از تاريخهاى كتب ياد شده بايد نادرست باشد . اين احتمال نيز قابل توجه است كه از زمان كتابت تا انتشار بعضى از اين رسائل ، از جمله رسالهء مورد بحث ، بيش از يك سال به طول انجاميده باشد .
اما در انتساب اين رساله به حكيم مؤسس هيچ ترديدى نيست ، اولا مرحوم فضل الله
هامش
( 1 ) . الذريعة ، ج 7 ، ص 92 .