برگشتم وبه خانه آمدم وگفتم : زمّلونى ، زمّلونى ( مرا بپوشانيد ) . آنگاه مرا پوشاندند .
در اين موقع آيات :
« يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ ، قُمْ فَأَنْذِرْ ، وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ ، وَثِيابَكَ فَطَهِّرْ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ »
« 1 » نازل شد . پس از آن ، وحى پىدرپى وبدون انقطاع فرودآمد » « 2 » .
3 . گروهى اولين سورهء نازلشده را سورهء فاتحه مىدانند . زمخشري مىگويد :
« بيشتر مفسرين بر اين عقيدهاند كه سورهء فاتحه اولين سوره نازلشدهء قرآن است » .
علامهء طبرسى از أستاذ احمد زاهد در كتاب ايضاح به نقل از سعيد بن المسيّب از مولى أمير المؤمنين عليه السّلام آورده است كه فرمود : « از پيامبر صلّى اللّه عليه وآله از ثواب قرائت قرآن سؤال نمودم ، سپس آن حضرت ثواب هر سوره را بيان فرمود ، به ترتيب نزول سورهها . پس اولين سورهاى را كه در مكة نازل شده است ، سورهء « فاتحه » برشمرد ، سپس
« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ »
وآنگاه سورهء
« ن وَالْقَلَمِ »
» « 3 » . واحدى نيشابورى در أسباب النزول دربارهء ابتداى بعثت چنين آورده است : « گاه كه پيامبر با خود خلوتى داشت ، ندايى از آسمان مىشنيد كه موجب هراس وى مىشد ودر آخرين بار فرشته أو را ندا داد : يا محمّد ! گفت : لبّيك . گفت : بگو
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ . . . »
« 4 » . البتة پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله از همان ابتداى بعثت با گروه كوچك خود ( على وجعفر وزيد وخديجة ) نماز را طبق سنت اسلامى انجام مىداد ونماز بدون فاتحة الكتاب برپانمىشود ودر حديث آمده است : « اولين چيزى كه جبرئيل به پيامبر صلّى اللّه عليه وآله تعليم داد ، نماز ووضو بود » كه لازمهء آن مقرون بودن بعثت با نزول سورهء حمد است . جلال الدين سيوطى مىگويد : « هرگز نبوده است كه نماز در اسلام بدون فاتحه الكتاب باشد » « 5 » .
ميان اين سه نظر مىتوان به گونهاى جمع كرد ، زيرا نزول سه يا پنج آية از أول سورهء علق به طور قطع با آغاز بعثت مقارن بوده است ، واين مسئله مورد اتفاق نظر است . سپس چند آية از ابتداى سورهء مدّثّر نازل شده است ، ولى اولين سورهء كامل كه
هامش
( 1 ) مدّثّر 74 : 5 - 1 .
( 2 ) صحيح بخارى ؛ ج 1 ، ص 4 . صحيح مسلم ؛ ج 1 ، ص 98 ورجوع كنيد به : مسند أحمد ؛ ج 3 ، ص 325 .
( 3 ) تفسير طبرسى ؛ ج 10 ، ص 405 ورجوع كنيد به : الكشاف ؛ ج 4 ، ص 775 .
( 4 ) فاتحه 1 : 2 - 1 . أسباب النزول ، ص 11 .
( 5 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 12 .