لسان شريفش ، هرگاه كه جبرئيل مقدارى از آن را نازل مىكرد ، جريان مىيافت « 1 » . اين تفسير هم مشكلى را حل نمىكند ؛ زيرا چنين توجيهى بيانگر دو نوع نزول نخواهد بود ، تنها آگاهىهاى كلى ومحتوايى را نشان مىدهد .
3 . أبو عبد اللّه زنجانى گويد : روح قرآن كه أهداف عالي قرآن است وجنبههاى كلى دارد ، در آن شب بر قلب پاك پيامبر أكرم تجلى يافت
« نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ »
« 2 » ؛ سپس در طول سالها بر زبان مباركش ظاهر گشت
« وَقُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ وَنَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا »
« 3 » .
4 . علّامهء طباطبايى همين تأويل را با بيانى لطيفتر مطرح كرده وفرموده است :
« أساسا قرآن داراى وجود وحقيقتي ديگر است كه در پس پردهء وجود ظاهري خود پنهان واز ديد ودرك معمولى به دور است . قرآن در وجود باطني خود از هرگونه تجزيه وتفصيل عارى است . نه جزء دارد ونه فصل ونه آية ونه سوره ، بلكه يك وحدت حقيقي به هم پيوسته ومستحكمى است كه در جايگاه بلند خود استوار واز دسترس همگان به دور است » .
« كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ
« 4 » ؛ كتابي است كه آياتش استحكام يافته ؛ سپس از جانب حكيمى آگاه ، به روشنى بيان شده است » .
« وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ
« 5 » ؛ وآن در امالكتاب [ لوح محفوظ ] نزد ما بلندپايه واستوار است » .
« إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ
« 6 » ؛ آن قرآن گرامى در كتاب محفوظى [ سربسته وپنهان ] جاى دارد وجز پاكان نمىتوانند به آن دست زنند [ - دست يابند ] » .
« وَلَقَدْ جِئْناهُمْ بِكِتابٍ فَصَّلْناهُ عَلى عِلْمٍ . . .
« 7 » ؛ ودر حقيقت ، ما كتابي براي آنان آورديم كه [ اسرار ورموز ] آن را با آگاهى شرح داديم . . . » .
هامش
( 1 ) محسن فيض كاشاني ؛ تفسير صافي ؛ ج 1 ، ص 42 .
( 2 ) شعراء 26 : 194 - 193 .
( 3 ) اسراء 17 : 106 .
( 4 ) هود 11 : 1 .
( 5 ) زخرف 43 : 4 .
( 6 ) واقعه 56 : 79 - 77 .
( 7 ) أعراف 7 : 52 .