و نيازى به تبيين ندارد چيزى كه عيان است چه حاجت به بيان است . پس باز هم معاملهء كذائى حرام نيست .
4 - صحيحهء محمد بن مسلم از امام باقر يا امام صادق عليه السّلام :
از امام پرسيدم : مقدار طعامى است كه بخشى از آن با بعض ديگر ممزوج شده و ضمنا بعضى از بعض ديگر اجود است . اين چه حكمى دارد ؟
امام عليه السّلام فرمود : اگر پس از خلط و امتزاج هر دو نوع طعام ديده مىشود و طعام جيّد ، ردّى را نپوشانده [ خلاصه عيب جلّى است نه خفّى ] باكى نيست و معامله صحيح است « 1 » [ پس مزج به چيزى كه لا يخفى على المشترى اشكالى ندارد . ]
قوله : و مقتضى : نكته دوّم : گاهى غشّ و عيب از امور خفيّهاى است كه فقط و فقط از ناحيهء خود بايع شناخته مىشود و غير از او احدى از مردمان قدرت شناخت ندارند كه البتّه اين بسيار نادر است ، مثل گوسفندى كه مسموم شده و چند ساعت ديگر مىميرد و بايع با علم و اطلاع آن را مىفروشد .
و گاهى خليط و مزيج از امورى است كه غير از بايع او حدّى از مردمان خيلى ماهر و خبره نيز قدرت شناخت آن را دارند و با ملاحظه و آزمايش مىتوانند عيب را كشف نمايند همانند مزج لبن بالماء ، روغن حيوانى به روغن نباتى و . . .
و گاهى عيب از امورى است كه بالفعل مخفى است ولى هر خريدارى كه آن را وارسى كند و ملاحظه نمايد مىتواند بفهمد ، مثل اينكه در طبقات پائينى كيسهء برنج يا طبق ميوهها ، چيزهاى ردّى و كم ارزش را چيده و درب كيسه يا بالاى طبق را از ميوههاى خوب گذاشته است يا در مورد صبرهء گندم كه داخل آن ردّى ولى رو و ظاهرش جيّد باشد كه با دست زدن و مقدارى دقّت و كنار گذاشتن
هامش
( 1 ) وسائل الشيعه ج 12 ص 420 باب 9 من ابواب احكام العيوب حديث 1