با توجّه به مطالب گذشته ، به بيان چند نكتهء مهمّ مىپردازيم :
1 - چون علوم مختلف و دانشهاى گوناگون بىارتباط با يكديگر نيستند ، اشتباه در يك رشته از علوم نه تنها سبب ركود و توقّف در پيشرفت آن علم خواهد شد ، بلكه در رشتههاى ديگرى از علوم كه در ارتباط با آن علم است نيز مؤثّر مىباشد .
بنابراين زيان اشتباه دانشمندان در يك علم ، منحصر به آن رشته از دانش نخواهد بود ؛ بلكه در پيشرفت علوم ديگرى كه در ارتباط با آن علم است نيز خسارت وارد مىسازد .
2 - از آنجا كه برخى از دانشمندان عصر غيبت يا قبل از اين زمان در ميان شاگردان خود و نيز ساير مردمان داراى چهرههاى پرنفوذ و باعظمتى بودهاند ، شاگردان آنان تحت تأثير شخصيّت آنان قرار مىگرفتند و آراء و نظريّات آنان را از جان و دل پذيرا مىشدند و گاهى اين جريان تا چندين نسل ادامه مىيافت و شاگردان و شاگردانِ شاگردان و . . . بر اثر شخصيّتزدگىِ بىجا ، به نظريّهء اشتباه شخص اوّل پابرجا مىماندند .
گاهى شخصيّتزدگى شاگردان ، آنچنان مهمّ بوده است كه اگر فردى از آنان پى به اشتباه استاد مىبرده ، جرأت اظهار آن را براى ديگران نداشته است ؛ زيرا مىدانسته كه اگر به مخالفت با استاد برخيزد ، مورد ريشخند نابجاى ديگران واقع شده و با هياهو و جنجال بىجا ، براى او آبرويى باقى نخواهد ماند . به اين جهت از اظهار انديشه و فكر صحيح خود ، خوددارى و امتناع مىورزيده است . اين واقعيّتى است كه در طول تاريخ وجود دارد .
3 - گاهى برخى از مذاهب تحريفشده به پشتيبانى برخى از دانشها و پندارهاى بىپايه برمىخيزند و با نفوذى كه در مردم خود دارند ، جرأت مخالفت با عقايد اشتباه را از ديگران سلب مىكنند ، همانند طرفدارى كليسا از نظريّهء « ارسطو » .
دولت كريمه امام زمان (عج) (فارسى) — صفحة 269
مساهمون: سيد مرتضى مجتهدى سيستانى
ص٢٦٩