اشتباه ارسطو ، كپرنيك و بطلميوس
اكنون نمونههايى از اشتباهاتى را كه در حوزهء علم وارد شده نقل مىكنيم :
« ارسطو » تصوّر مىكرد كه خورشيد در يك دايرهء كامل به دور زمين مىگردد .
« كپرنيك » فكر مىكرد كه زمين در يك دايرهء كامل به دور خورشيد مىگردد .
اين دو يك رقابت واقعى داشتند ؛ نمىشد كه هر دو حق داشته باشند ، بعداً معلوم شد كه هر دو اشتباه مىكردند ، مدار زمين بيضوى است . « 1 »
بايد اين واقعيّت را دانست كه « ارسطو » حكيم مشهور مشّائى و بعد از او « بطلميوس » كه پنج قرن پس از وى آمد علم نجوم را مدّت هزار و هشتصد سال از قرن سوّم قبل از ميلاد تا قرن پانزدهم بعد از ميلاد به تأخير انداختند .
« ارسطو » مدّت هيجده قرن نوع بشر را در ظلمت جهل نگاه داشت و نگذاشت كه انسان بتواند خود را از آن ظلمتكده نجات بدهد و مىتوان به جرئت گفت كه ارسطو مدت هيجده قرن پيشرفت علمى بشر را به تأخير انداخت . « 2 »
مىدانيم كه علوم چون حلقههاى زنجير است و يك حلقه از آن به حلقهء ديگر متّصل مىشود و يك علم ، سبب پيدايش علم ديگر مىگردد .
جهل بشر در مورد حركت زمين و سيّارات ديگر به دور خورشيد كه عامل آن ارسطو شد ، مدّت هيجده قرن دو بال آدمى را براى پرواز در عرصهء علم بست و نفوذ ارسطو ، آنچنان زياد بود كه هيچ كس نمىتوانست نظريّهء او را در مورد ثابت بودن زمين محكوم به بطلان كند .
دو چيز قوّت نظريّهء « ارسطو » را در ذهن اقوام جهان افزايش داد : اوّل اين كه « بطلميوس » جغرافيادان مشهور مصرى كه پنج قرن بعد از « ارسطو » آمد ، بر
هامش
( 1 ) . علم و نابخردى : 103 .
( 2 ) . رك : مغز متفكّر جهان شيعه : 302 .