تفسير : به قرار احكام اوّليّه ، مردان مىتوانستند در اوايل شبهاى رمضان بخورند و بنوشند و نزد زنان خويش بروند ، امّا بعد از خواب ، از تمام آنها ممنوع بودند ؛ بعضى مخالفت ورزيدند ، و بعد از خواب به زنان خويش نزديك شدند ، سپس به حضور حضرت پيغمبر آمدند و به گناه خويش معترف گشتند و ندامت كردند « 1 » و دربارهء اجابت توبهء خويش از حضرت وى پرسش نمودند ؛ در نتيجه ، اين آيه فرود آمد « 2 » كه توبهء شما شرف قبول يافت كه تاكيد شد كه احكام خدا را اطاعت نمائيد ؛ حكم سابق را منسوخ بشناسيد ؛ در آينده تمام شبهاى رمضان پيش از صبح صادق خوردن و نوشيدن و غيره به شما حلال است ؛ ذكر آن در آيت مابعد مىآيد .
در اثر اين قرب و اباحت و اجابت ؛ مهربانى و آسانى كه در آيهء سابق بر بندگان شده بود نيز به خوبى تأكيد گرديد ، علّت ربط چنين نيز مىتوان شد : در آيهء گذشته حكم بود كه عظمت و كبريائى خدا را بيان كنيد ، يعنى از حضرت پيغمبر ( ص ) پرسيدند كه اگر پروردگار ما دور است ، بلند دعا كنيم ، و اگر نزديك است ، آهسته مناجات نمائيم ! آيهء فوق دراينباره فرود آمد كه خدا ( ج ) نزديك است ؛ سخنان آهسته و بلند را مىشنود . بلند گفتن تكبير در بعضى مواقع ، به ديگر وجه است ؛ نه اينكه خدا ( ج ) سخنان آهسته را شنيده نمىتواند . « 3 »
أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ إِلى نِسائِكُمْ
حلال كرده شد به شما شب روزه مخالطت ( جماع ) با زنانتان
تفسير : در شبهاى رمضان كه بعد از خواب خوردن ، نوشيدن ، مباشرت با زن ، حرام بود ؛ آسان كرده شد . اكنون ، هر وقت شب كه بخواهيد با زنان خويش مباشرت كرده مىتوانيد . « 4 »
هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ
ايشان پوشاكند به شما و شما پوشاكيد به ايشان ؛
هامش
( 1 ) . ابراز ندامت كردند ،
( 2 ) . ممكن است حضرت علّامه شيخ الهند مرحوم ، نظريه تتبّع وسيعى كه داشتند ، اين مسئله را در كدام جا مطالعه كرده باشد ، و لو كه به مطالعهء ما نرسيده « هيئت علمى »
( 3 ) . نمىتواند بشنود
( 4 ) . مىتوانيد مباشرت ( نزديكى ) كنيد .