چكيدهء سخن
ياد و ذكر خدا ارزشى ايمانى و ميراث درك اسماء خداست كه در دلها آرامش برمىانگيزد و آن را از وسوسههاى شيطانى و طوفانهاى هوى و هوس باز مىدارد . مؤمن ، هيچگاه ذكر خدايش را كنار نمىنهد ، مگرنه اين است كه مؤمن رحمت خدا را مىطلبد ؟ مؤمن به هنگام ذكر خدا ، نعمتهايى را به ياد مىآورد كه با خلقت او و روزى رساندن به دو آغاز شده و با هدايت و رستگاريش ادامه يافتهاند ، چنان كه از دست دادن آن را نيز به ياد مىآورد . از همين رو به نعمت ، سرمست نمىشود ، و به گاه از دست دادن پارهاى از نعمتها شكيبايى در پيش مىگيرد .
از كرانههاى ذكر الهى تسبيح اوست ، پس مؤمن در هر وضعيّتى كه او را برانگيزاند ، و يا حالتى كه در آن گذران كند ، و يا معصيتى كه آن را مرتكب شود ، خدا را تسبيح گويد .
و باز از كرانههاى ياد خدا قيام مؤمنين در شب است ، آنگاه كه به هنگام خواب ديدگان ، به تهجّد برمىخيزند و با خدايشان به نجوا مىپردازند ، و توشهء تقوى و يقين بر مىگيرند .
و باز از كرانههاى ذكر ، استغفار است ، كه نشانهء بازگشتن به سوى او پس از دور شدن از خدا بر اثر گناهان مىباشد .
هنگامى كه عظمت آفرينش در دل مؤمن ، آشكار مىشود عظمت خدا در دل و زندگى او جلوه مىيابد و ديگر هر چيزى در نظر او خُرد به نظر مىرسد . مؤمن ، خدا را حمد مىكند و اين زمانى است كه نعمتهاى او را به خاطر مىآورد تا مبادا سرمستى ، وجودش را در برگيرد .
فروتنى ، بالاترين درجات ذكر است ، زيرا به مفهوم خشوع دل به هنگام ذكر و ياد خدا مىباشد كه نشانهء آن تسليم در برابر خداوند سبحان است .