معيار هدايت ، اين نيست كه آدمى از گروه يهود يا مسيحيّت باشد ، بلكه ملاك آن است كه بر آئين ابراهيمى باشد . او كه بتها را شكست و از آنها روى گرداند و از مشركان نبود . آئين ابراهيم كدام است ؟ همان اسلام است كه به مفهوم تسليم در برابر خدا و هر آن چيزى است كه خداوند بر همهء پيامبران خود - بىهيچ تفاوتى - نازل فرموده است . خداوند مىفرمايد :
وَقَالُوا كُونُوا هُودَاً أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفاً وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ * قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِن رَبِّهِمْ لَانُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ « 1 » .
« گفتند : يهودى يا نصرانى شويد تا به راه راست افتيد بگو : ما كيش يكتا پرستى ابراهيم را برگزيديم و او مشرك نبود * بگوئيد : ما به خدا و آياتى كه بر ما نازل شده و نيز آنچه بر ابراهيم و اسماعيل و اسحاق و يعقوب و اسباط نازل آمده و نيز آنچه به موسى و عيسى فرستاده شده و آنچه بر پيامبران ديگر از جانب پروردگارشان آمده است ايمان آوردهايم ، ميان هيچ يك از پيامبران فرقى نمىنهيم و همه در برابر خدا تسليم هستيم . »
2 - تسليم در برابر خدا وجه مشترك اهل حق است . كنار زدن حق ، هرچه كه باشد ، موجب جدايى و در نتيجه بيرون رفتن از شريعت الهى و انحراف از سنّت خدايى است .
خداوند مىفرمايد :
فَإِن آمَنُوا بِمِثْلِ مَا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهتَدَوا وَّإِن تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ « 2 » .
« اگر به آنچه شما ايمان آوردهايد ، آنان نيز ايمان بياورند هدايت يافتهاند ، امّا اگر روى برتافتند پس با تو سر خلاف دارند و در برابر آنها خدا تو را كافى است كه او شنوا و داناست . »
بدين ترتيب تسليم ، همان ايمان و همان راه هدايت است كه تأييد الهى در پرتو آن ظهور مىكند . در حديثى از عبداللَّه بن مسكان به نقل از كامل تمّار آمده است كه
هامش
( 1 ) - سورهء بقره ، آيهء 135 - 136 .
( 2 ) - سورهء بقره ، آيهء 137 .