آنها را چنين كرده و آخرت را از نظرشان انداخته است ، ثقيل صفت يوم است به علت شدايد آن و قطع اسباب دنيوى .
وَ رَأَوُا الْعَذابَ وَ تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبابُ
.
28 -
نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَ شَدَدْنا أَسْرَهُمْ وَ إِذا شِئْنا بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ تَبْدِيلًا
.
يعنى : آنها با دوستى دنيا و ترك آخرت نتوانند بر خدا غالب آيند . زيرا آنها را ما آفريدهايم ، محوشان نيز در دست ماست .
منظور از اسر ظاهرا رگها و عضلات و امثال آنهاست كه سبب محكم بودن بدن مىباشند .
طبرسى فرمايد : « احكمنا خلقهم » ، اين قيد براى آنست كه بفهماند : اين نيرومندى و مقاومت كه دارند از افاضهء ماست . « تبديلا » حكايت از كمال تبديل دارد . به طورى كه كسى از آنها زنده نماند .
29 -
إِنَّ هذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى رَبِّهِ سَبِيلًا
هذه اشاره است به « ما ذكر » ، تأنيث آن به علت خبر ( « تذكرة » ) مىباشد ، در « فمن شاء » حذفى هست يعنى « فمن شاء ان يتخذ الى ربه سبيلا اتخذ الى ربه سبيلا » اين آيه نظير :
إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً
است كه به مناسبت آيات قبل گفته شده .
30 -
وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلِيماً حَكِيماً
اين آيه در رابطه با آنست كه : آنها در اتخاذ سبيل الى اللَّه مستقل نيستند ، در عين حال ارادهشان بىتأثير نيست تا مستلزم جبر باشد ، و نيز در ارادهشان مستقل نيستند كه خدا بخواهد يا نخواهد ، ارادهء آنها اثر داشته باشد ، بلكه اراده و اختيار آنها افاضهء خداست مشروح سخن ، ذيل آيه پنجاه و شش از سورهء