بعضى آيه
وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ . . .
/ 38 مدنى است و به قول بعضى اين آيه و آيه 39 در مدينه نازل شده است ، الميزان فرموده : شاهدى از لفظ آيات بر اين دو قول نيست .
5 - از آيات سوره معلوم مىشود كه علّت و شأن نزول آن ، اين بوده كه مشركان نبوت و مخصوصا معاد را سرسختانه انكار مىكردهاند و بيشتر مطالب آن در رابطه با معاد مىباشد ، و نيز ظاهر امر نشان مىدهد كه همهء سوره به يك بار نازل گشته است .
مطالب سوره و غرض آن
6 - مطمح نظر در سورهء مباركه مسئله معاد است ، ابتدا اشكال منكران نقل مىشود كه مىگفتند : مرگ ، شخصيت انسان را باطل مىكند و او را آميخته با خاك مىگرداند در اين صورت چگونه مىشود خاكها انسان گردند ؟ ! در جواب مىفرمايد :
اوّلا شما گم نمىشويد بلكه در لحاظ وجودتان و اعمالى كه كردهايد در علم خدا محفوظيد
قَدْ عَلِمْنا ما تَنْقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ وَ عِنْدَنا كِتابٌ حَفِيظٌ
.
ثانيا مقدارى از خلقت آسمانها و زمين و روئيدنيها و نظامات آنها نقل مىشود و آن گاه نتيجه مىگيرد كه معاد شكل ديگر اين خلقت است ، خدايى كه از خلقت اولى عاجز نشده از خلقت ثانوى چطور عاجز مىشود
أَ فَعَيِينا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ
.
ثالثا اشاره مىشود به اينكه خلقت انسان و اعمال او ، تحت مراقبت شديد خداوند قرار دارد ، خدا حتى از افكار و خيالات او آگاه است
وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ
و اعمالش به وسيله كرام الكاتبين ضبط و نوشته مىگردد .
رابعا خلقت انسان و مرگ او در اختيارش نيست ، مرگش حتما خواهد