كه صالح از آن قوم بوده است مراد از
اعْبُدُوا اللَّهَ
تنها اعمال عبادى نيست بلكه مطلق فرمانبرى است چنان كه در سورهء اعراف و در اين سوره بارها گفته شد و جمله
وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ
نيز در نظر است . كلمه
ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ
دلالت بر حصر
اعْبُدُوا اللَّهَ
دارد يعنى فقط خدا را پرستش كنيد .
هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَكُمْ فِيها فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ
.
اين قسمت تعليل
اعْبُدُوا اللَّهَ
است يعنى خدا را بندگى كنيد كه او شما را از اين زمين آفريده و به شما قدرت آباد كردن آن را داده و از شما خواسته كه آن را آباد گردانيد جمله :
وَ اسْتَعْمَرَكُمْ فِيها
در رابطه با نعمتهايى است كه خدا به آنها داده بود چنان كه در جاى ديگر آمده :
أَ تُتْرَكُونَ فِي ما هاهُنا آمِنِينَ فِي جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ وَ زُرُوعٍ وَ نَخْلٍ طَلْعُها هَضِيمٌ وَ تَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً فارِهِينَ
شعراء / 146 - 149 پس منظور آنست كه اين همه نعمت و قدرت كه داريد از خداست خدا اين امكان را به شما داده و از شما خواسته است كه زمين را آباد كنيد و بايد او را بپرستيد .
آن گاه در نتيجه گيرى فرموده :
فَاسْتَغْفِرُوهُ . . .
استغفار راجع به خطاهاى گذشته و توبه راجع به اصلاح در آينده است يعنى از گذشتهها نادم باشيد و با اصلاح خود و اعمال شايسته به سوى خدا برگرديد ، مطمئن باشيد كه خدا به شما نزديك است و از شما مىپذيرد آرى :
إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ
.
62 -
قالُوا يا صالِحُ قَدْ كُنْتَ فِينا مَرْجُوًّا قَبْلَ هذا أَ تَنْهانا أَنْ نَعْبُدَ ما يَعْبُدُ آباؤُنا وَ إِنَّنا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونا إِلَيْهِ مُرِيبٍ
.
جواب مشركان به صالح آن بود كه گفتند : پيش از اين به تو اميد داشتيم و مىخواستيم از درايت و رشد تو استفاده كنيم ولى با اين دعوت اميدمان به يأس