شركاء بنا به ظهور آيه از جانب آن دو است ، اگر مراد از آيه پدر و مادر كلّى باشد چنان كه گفته شد ، مطلب تمام است ولى اگر مراد آدم و زنش باشد آن وقت بايد ديد آن دو چطور اين كار را كردهاند ، به تفاسير مفصّل رجوع شود .
سوم : جعل شرك دربارهء فرزند است آيهء بعدى نشان مىدهد كه اين توجه به اصنام و شرك دربارهء خلقت و حفظ فرزند بوده است .
چهارم : آخر آيه كه بلفظ جمع « يشركون » آمده مثل و كلّى بودن آيه را تقويت مىكند .
191 -
أَ يُشْرِكُونَ ما لا يَخْلُقُ شَيْئاً وَ هُمْ يُخْلَقُونَ
.
از اين آيه شرك به طور عموم مطرح شده است و نشان مىدهد كه شرك در زمينهء فرزندان ، شرك در خلقت بوده است و در عين حال آن را با اين دليل ردّ مىكند كه : آنچه را كه خودش مخلوق است و چيزى خلق نمىكند چگونه خالق فرزندان خود مىدانند ؟ ! ! معلوم مىشود كه مراد از شركاء بتان است چنان كه آيات بعدى روشن مىكند .
192 -
وَ لا يَسْتَطِيعُونَ لَهُمْ نَصْراً وَ لا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ
.
بتهاى بيجان نه به خود كمك توانند كرد و نه بپرستش كنندگان خود ، از اين آيه معلوم مىشود كه در حفظ فرزندان نيز از بتها كمك خواسته و شرك ورزيدهاند .
193 -
وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدى لا يَتَّبِعُوكُمْ سَواءٌ عَلَيْكُمْ أَ دَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صامِتُونَ
.
ظاهرا خطاب به مشركان و توجه دادن آنهاست به اينكه بتها لا يضر و لا ينفع هستند ، يعنى : اگر آنها را به هدايت شدن بخوانيد از شما پيروى نميكنند خواندن و ساكت شدن شما نسبت به اين امر يكسان است . اكنون نيز در هندوستان براى بتهاى بيجان قربانى مىكنند و از آنها يارى مىطلبند ، قرآن با اين بيان