از امام صادق عليه السّلام نقل شده كه فرمود : انفال و برائت يك سوره هستند : « الانفال و البراءة واحد » اين روايت در تفسير عيّاشى نيز آمده است ، بعضىها در توجيه يك سوره بودن گفتهاند : انفال در زمينهء پيمانها : توبه در زمينهء نقض پيمانهاست .
دوم آنكه از امير المؤمنين عليه السّلام نقل شده : علت نيامدن بسم اللَّه آن است كه : بسم اللَّه براى امان و رحمت است ولى سورهء برائت برداشته شدن امان با شمشير ، نازل شده است ( مجمع البيان ) « 1 » زمخشرى اين سخن را از ابن عيينه نقل مىكند .
نگارنده گويد : چنان كه در حاشيهء مجمع البيان نقل شده بهترين دليل ترك بسم اللَّه در اول اين سوره ، تعبّد است ، چون رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله نفرموده ما نيز نمىگوئيم دو روايت شريفه علّت نيامدن آن را توجيه مىكند .
5 - اين سوره نامهاى متعدّد دارد در مجمع البيان و كشّاف حدود ده نام دربارهء آن نقل شده است « 2 » ولى دو نام بسيار مشهور است :
اول : برائت ، اين نام ظاهرا بدان علّت است كه در اول آن لفظ « برائة » آمده است . دوم : توبه .
طبرسى رحمه اللَّه فرموده : اين بدان جهت است كه آيات توبه در آن بسيار آمده است مثل آيهء پانزده و هفتاد و چهار و صد و هيجده .
ولى به نظر نگارنده جريان توبهء تاريخى آن سه نفر كه در جنگ تبوك شركت نكردند و رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله دستور فرمود كسى با آنها سخن نگويد علّت اين نامگذارى بوده است چنان كه در آيهء صد و هيجده
وَ عَلَى الثَّلاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا . . .
مشروحا خواهد آمد و آن يك قضيه فوق العاده بود و جا داشت كه
هامش
( 1 )
عن على عليه السّلام لم ينزلبسم اللَّه الرحمن الرحيم على رأس سورة برائة لان بسم اللَّه للامان و الرحمة و نزلت برائة لرفع الامان بالسيف .
( 2 ) در مجمع البيان ده اسم و در كشاف يازده اسم نقل شده است .