مراد از « هؤلاء » يهود و نصارى هستند ، « معكم » خطاب به منافقين است يعنى :
مؤمنان در آن روز به منافقان گويند : آيا اين يهود و نصارى همانند كه سوگند مؤكد ياد كردند كه با شما و حامى شما خواهند بود ؟ ! پس چرا بدادتان نرسيدند
حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فَأَصْبَحُوا خاسِرِينَ
اين جمله به علّت حتمى الوقوع بودن به صورت ماضى آمده است يعنى زحمتى كه در موالات كفار كشيده و براى روز مبادا آنها را پشتيبان خود قرار دادهاند پوچ و بىفائده خواهد شد .
54 -
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ
.
اين آيه مربوط به آيهء سابق است ، مراد از ارتداد موالات يهود و نصارى است زيرا به مضمون
وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ
موالات آنها ارتداد است ، قومى كه در اين آيه ، آمدن آنها وعده شده درست به عكس آنان هستند كه در موالات اهل كتاب شتاب مىكنند ، آنها به جاى اهل كتاب خدا را دوست مىدارند ، خدا نيز آنها را دوست مىدارد ، آنها به عكس قوم اول بر مؤمنان خاضع و مهربان و به كفار سختگير و خشن مىباشند و در راه خدا جهاد مىكنند و از ملامت هيچ ملامتگر نمىترسند . اينكه حب خدا قبل از حب آنها ذكر شده شايد به جهت اهميت آن باشد و گرنه حب خدا معلول حب مردم به خداست .
ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ
.
اين اوصاف فضل و كرم خداست ، به هر كه خواهد مىدهد كرم خدا وسيع است و مىداند به هر كس چه چيز عطا مىكند بقيه در « نكتهها » خوانده شود .