اين آيه نظير آيهء 99 همين سوره است مراد از معروشات باغاتى است كه با داربست ايستاده ، غير معروشات آنهايى است كه بر تنههاى خود مىايستند .
مُخْتَلِفاً أُكُلُهُ
ظاهرا قيد است براى هر دو از نخل و زرع ، اختلاف ميوه در نخل راجع است به اختلاف انواع آن و در زرع مربوط به اختلاف اجناس است مثل گندم ، جو ، عدس ، نخود و مانند آنها ، تشابه و عدم تشابه در زيتون و انار راجع به اختلاف و تشابه طعم و شكل و رنگ آنهاست ، همهء اينها از يك آب و يك زمين و يك هوا به وجود مىآيند اينها پر از اسرار و عبرتها است النهايه هميشه موجود بودن ، اين شگفتى را از بين برده است و گرنه به وجود آمدن انگور مثلا از هيزم ( درخت انگور ) از عجائب است .
كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ وَ آتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِهِ وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ
.
در اينجا سه دستور هست اول
كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ . . .
بيان مباح بودن آنهاست يعنى به تحريم بدعتكاران اهميت ندهيد و از آنها استفاده كنيد دوم
آتُوا حَقَّهُ . . .
به اطمينان مىشود گفت مراد زكات واجبى نيست زيرا سوره ، مكى است و زكات در مدينه نازل شده است و در بعضى از مذكورات از قبيل انار و زيتون زكات نيست ولى ثابت مىكند كه حقى در آن هست و بايد داده شود آن هم در وقت برداشت محصول ، از امام صادق عليه السّلام نقل شده : در زرع دو تا حق هست يكى آنكه از تو گرفته شود ، ديگرى آنكه خودت بدهى اما آنچه گرفته مىشود يك دهم تا نصف يك دهم ( زكات واجب ) است اما حقى كه تو مىدهى خدا مىگويد
وَ آتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِهِ
مشت ، مشت مىدهى تا از چيدن فارغ شوى « 1 » در اين زمينه روايات ديگرى نيز هست .
هامش
( 1 )
تفسير عياشى « عن معاوية بن ميسرة قال سمعت ابا عبد اللَّه ( ع ) يقول : ( ان )