سوم
وَ لا تُسْرِفُوا . . .
ظاهرا راجع به عموم است يعنى بايد در آنها اسراف نشود ، از قبيل اتلاف ، ريخت و پاش ، بىفايده گذاشتن ، صرف در گناهان و مانند آن ، بعيد است كه مراد اسراف در احسان باشد گر چه در آيات ديگر آمده :
وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً
فرقان / 67 .
آيه روشن است در اينكه بايد از آنها قسمتى را انفاق و احسان كرد خواه به طور زكات واجبى يا غير آن .
142 -
وَ مِنَ الْأَنْعامِ حَمُولَةً وَ فَرْشاً
.
عطف است به جاى « جنات » يعنى براى شما به وجود آورد از چهارپايان بزرگ و كوچك را ناگفته نماند : چون آيهء بعدى بيان « الانعام » است روشن مىشود كه مراد از حموله قسمت شتر و گاو و از « فرشا » گوسفند و بز است .
كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ
.
يعنى به بدعتها در اين زمينه اعتنا نكنيد اينها براى شما رزق و مباحند ، از وسوسههاى شيطانى اطاعت نكنيد ، قدم در جاى قدمهاى شيطان نگذاريد كه حلال خدا را حرام كنيد .
143 -
ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ
.
بيان است براى « الانعام » در آيهء سابق ، « ثمانيه » تقديرش « و انشأ ثمانية . . . » است ، در كلمهها گفته شد كه مراد از زوجين نر و ماده است على هذا هشت جفت عبارت است از چهار نر و چهار ماده ، يعنى خدا براى شما هشت جفت از چهارپايان آفريده است تا بخوريد نه مادههاى آنها حرام هستند نه نرها و نه بچههايى كه
هامش
فى الزرع حقان حق تؤخذ به و حق تعطيه ، فاما الذى تؤخذ به فالعشر و نصف العشر و اما الحق الذى تعطيه فانه يقول :وَ آتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِهِفالضغث تعطيه ثم الضغث حتى تفرغ » .