مراد از امت واحده ظاهرا سادگى طبيعى و عدم رشد و عدم اختلاف در اثر نبودن تفكر بوده است ، مثلا يك گله گوسفند در سادگى و عدم اختلاف امت واحده هستند ، چون نيروى تفكر ندارند ، اغراض شخصى ، اختلاف و نفاق و غيره در ميان آنها نيست ، ظاهرا بشر نيز در به دو پيدايش چنين بوده است و اللَّه العالم .
در تفسير آلاء الرحمن از حضرت باقر - صلوات اللَّه عليه - نقل شده كه فرموده :
مردم پيش از نوح عليه السّلام امت واحده بودند در فطرت خدايى نه هدايتيافتگان بودند و نه گمراهان « 1 » .
در تفسير عياشى چند روايت قريب به اين مضمون نقل شده ، مراد از فطرت خدايى ظاهرا همان زمينهء خير و شر است كه در وجود بشر گذاشته شده است .
حرف فاء در « فبعث » دلالت دارد كه پيامبران از به دو پيدايش انسان مبعوث نشدهاند بلكه بشر در طبيعت سادهء خود مدتى بدون پيامبر زندگى كرده است ، چون تفكر و انديشه و رشد و اختلاف با همديگر نداشت احتياجى به پيامبر نبود چنان كه گوسفندان احتياج به پيامبر و قانون ندارند .
اگر گويند : مگر آدم ابو البشر پيامبر نبود ؟ مگر خدا نفرموده :
إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِيمَ . . .
آل عمران / 33 بنا بر اين آدم پيامبر بوده است ؟ گوئيم : ظهور « فبعث » همان است گفته شد ، ممكن است مراد از « آدم » در آيه غير از آدم ابو البشر باشد و اگر آدم ابو البشر پيغمبر باشد چنان كه از ظاهر آيات استفاده مىشود ، آن وقت بايد گفت كه پس از مرگ وى جانشينش موفق به تربيت انسانها نشده و بشر به صورت امت واحده ساده در آمده و سپس آن گاه
هامش
( 1 ) -
« قال كانوا قبل نوح امة واحده على فطرة اللَّه لا مهتدين و لا ضلالا فبعث اللَّه النبيين » .