داده شد ، بهشت و جهنم مشهود گشته و ساير اوضاع محشر و آن روز روزى است كه :
[ سوره عبس ( 80 ) : آيات 34 تا 36 ]
يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ ( 34 ) وَ أُمِّهِ وَ أَبِيهِ ( 35 ) وَ صاحِبَتِهِ وَ بَنِيهِ ( 36 )
اين كسانى كه در دنيا فوق العاده به آنها علاقه و محبت داشتند و هر چه خواست آنها بود انجام ميدادند و كمال شوق و دلبستگى به آنها داشتند از يكديگر فرار ميكنند .
يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ
و ذكر اخ از باب مثال است و اخت هم حكم اخ دارد و رفقا و دوستان هم كه با آنها برادرى و برابرى ميكرد از تمام آنها فرار مىكند و بسا خصم آنها مىشود و عداوت پيدا مىكند كه ميفرمايد :
الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ
زخرف آيهء 67 .
وَ أُمِّهِ وَ أَبِيهِ
ذكر ام و اب براى شدت علاقه و ارتباط است و از اجداد و جدات و اعمام و عمات و اخوال و خالات و ابناء و بنات آنها هم بطريق اولى فرار مىكند .
صاحِبَتِهِ وَ بَنِيهِ
صاحبه زوجه است و همين نحو كه زوج از زوجه فرار مىكند زوجه هم از زوج فرار مىكند ، بنيه ابناء رجل هستند و بنات هم حكم ابناء را دارند و اين هم شامل بلا واسطه و مع الواسطه كه نواده و ذرارى باشند مىشود ، و بالجمله هر كس كه ارتباط نسبى يا حسبى يا رفاقتى يا معاشرتى و دوستى داشته باشد از او فرار مىكند ، احدى بفكر ديگرى نيست تمام گرفتار عمل خود هستند :
كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ إِلَّا أَصْحابَ الْيَمِينِ
مدثر آيهء 38 و 39 ،
فَيَوْمَئِذٍ لا يُعَذِّبُ عَذابَهُ أَحَدٌ وَ لا يُوثِقُ وَثاقَهُ أَحَدٌ
فجر آيهء 25 و 26 .
[ سوره عبس ( 80 ) : آيه 37 ]
لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ ( 37 )
از براى هر يك از آنها در آن روز شغلى و كارى و گرفتارى است كه همان بس است براى او كه بفكر ديگرى نباشد ميگويد : مرا نجات ده با ديگران هر چه ميخواهى بكن ، ابدا بفكر ديگرى نيست تمام فكرش متوجه به خود او است بلكه در حق آنها طلب عذاب مىكند ميگويد :
رَبَّنا هؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ
اعراف آيهء 38 ، و ميگويد :
قالُوا رَبَّنا مَنْ قَدَّمَ لَنا هذا فَزِدْهُ عَذاباً ضِعْفاً فِي النَّارِ