اقول : اين اشكال عود مىكند زيرا بايد بفرمايد على نفسها و فرمود على نفسه بعلاوه در آيه بعد كه ميفرمايد :
وَ لَوْ أَلْقى مَعاذِيرَهُ
بايد بفرمايد : و لو ألقت معاذيرها .
و اصل در جواب اين است كه :
كَفى بِنَفْسِكَ
مراد از نفس همان انسان است مثل بگويى خود به خود بينايى نه اينكه نفس انسان غير انسان باشد كأنه ميفرمايد :
انسان خودش باعمال خود بينا است پس باعتبار لفظ انسان ضمير مذكر ميآورد و باعتبار نفس مؤنث ، باعتبار نفس بصيرة و باعتبار انسان نفسه و القى و معاذيره مذكر و اين تذكر و تأنث بمناسبت آيات است و به همين جواب رفع اشكال در
كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً
هم مىشود بعلاوه جوارح خود به خود درك نميكنند بلكه اينها آلت درك حس مشترك هستند و حواس باطنه آلت واسطه و اسباب درك قلب كه آن روح مجرد است او درك مىكند و فرداى قيامت هم كه جوارح شهادت ميدهند به همان كار خود كه جنبهء آليت دارد شهادت ميدهند و شهادت آنها شهادت بر همان قلب و روح مجرد است لذا اعتراض مىكند و ميگويد :
لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا
و نفرمود :
لم شهدتم عليكم .
[ سوره القيامة ( 75 ) : آيه 15 ]
وَ لَوْ أَلْقى مَعاذِيرَهُ ( 15 )
و اگر القاء كند معاذير خود را . معاذير انسان يكى غفلت است كه ميگويند :
إِنَّا كُنَّا عَنْ هذا غافِلِينَ
اعراف آيه 171 . و ديگر گردن شيطان مياندازند و شيطان به آنها ميگويد :
فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ
ابراهيم آيه 27 ، و ديگر گردن اكابر مياندازند و گردن آباء و پيشينيان ميگويند :
رَبَّنا هؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ
اعراف آيه 38 ،
أَوْ تَقُولُوا إِنَّما أَشْرَكَ آباؤُنا مِنْ قَبْلُ وَ كُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَ فَتُهْلِكُنا بِما فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ
اعراف آيه 67 ،
وَ قالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا
احزاب آيهء
لَوْ تَرى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ الْقَوْلَ يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْ لا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ
سبأ آيه 31 و غير اينها از اعذار .
وَ لَوْ أَلْقى مَعاذِيرَهُ
هر چه عذر بياورد خودش ميداند كه مقصر است و يا بصيره