[ سوره النحل ( 16 ) : آيه 19 ]
وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تُسِرُّونَ وَ ما تُعْلِنُونَ ( 19 )
و خداوند ميداند آنچه مستور و مخفى ميكنيد و آنچه ظاهر و هويدا و علنا بجا ميآوريد از باطن و ظاهر شما خبر دارد ، تفسير اين آيه واضح است و مكرر بيان شده ، لكن جميع طبقات كفّار و ارباب ضلالت معتقد اين جمله نيستند حتى حكماء بزرگ كه در منظومه بيست و پنج قول در باب علم بارى نقل مىكند .
و قيل لا علم له بذاته و قيل لا يعلم معلولاته .
تا آخر كلام و يهود و نصارى و مجوس كه معتقد بتجسم هستند و علم را از عوارض ذات ميدانند و بسيار اهل سنت كه صفات را زائد بر ذات قائلند ، يا صور مرتسمه ميگويند ، يا قائل بتجسّم هستند به اين عموم معتقد نيستند ، حتى ميان طبقات شيعه هم بسيارى مخالف هستند ، و بالجمله مذهب حق اخذا از ائمه طاهرين و دليل عقلى و نقلى اينكه صفات عين ذات است و غير متناهيست و محدود نيست .
توضيح كلام گفتند الممكن زوج تركيبى مركب از ماهيت و وجود است ، مثلا انسان را تصور ميكنيم با جميع خصوصياتش و مىگوييم مفهوم انسان و اين مفهوم را ماهيت ميگويند : محدود بحدود و الماهية ليست الاهى سپس حكم ميكنيم بوجود يا عدم او مىگوييم الانسان موجود و العنقاء معدوم و اين حكم در عالم تصور است كه گفتند :
ان الوجود عارض الماهية تصورا و اتحدا هوية .
و در مقام خود گفتهايم اصل وجود است نه ماهيت خلافا للقائلين باصالة الماهية ان الوجود عندنا اصيل و قول من خالفنا عليل لكن ذات اقدس ربوبى صرف الوجود است يعنى در ذهن در نمىآيد از امير المؤمنين عليه السّلام است فرمود :
كلما ميزتموه باوهامكم فهو مخلوق مثلكم مردود اليكم .
و لكن واجب الوجود صرف وجود است غير محدود به حدى شدة و مدة و عدة و صرف وجود در ذهن نميآيد ، زيرا هر مفهوم متصورى بايد سلب وجود خارجى از او كرد