مراد هدايت است كه از اين آثار پى بوجود حضرت حق و معرفت به او بريد .
و بالجمله بهر چه بنگرى خدا ميبينى ، چنانچه از امير المؤمنين است كه فرمود :
ما رأيت شيئا الا و رأيت اللَّه قبله و بعده و معه
موجد و خالق او خدا است مفنى و مزيل او خدا است حافظ و نگهبان او خدا است با او خدا است .
[ سوره النحل ( 16 ) : آيه 16 ]
وَ عَلاماتٍ وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ ( 16 )
در اين آيه اختلاف بسيار است ، بعضى گفتند علامات عطف بجمله قبل است
وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ
جمله مستقله است ، بعضى گفتند علامات جادهها و سبل است ، و نجم جنس ستارهها ، بعضى گفتند علامات جبال است در روز و نجم ستارهها در شب راه نما هستند ، لكن در بعض اخبار علامات را بائمه تفسير كردهاند و نجم را به حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و إله ، و در بعض اخبار ميفرمايد مائيم علامات و نجوم كه بما هدايت ميشوند .
[ سوره النحل ( 16 ) : آيه 17 ]
أَ فَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لا يَخْلُقُ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ ( 17 )
آيا پس كسى كه خلق مىكند مثل كسى كه خلق نميكند آيا پس متذكر نميشويد .
پس از اينكه خداوند در آيات قبل بيان يك قسمت از آنچه خلق فرموده از آسمانها و زمين و انسان و انعام و ساير حيوانات و نزول باران و انبات اشجار و زروع و تسخير شب و روز و خورشيد و ماه و ستارگان و تسخير درياها و حيوانات دريايى و جواهرات ته درياها و آنچه زرع و غرس ميكنيد و نصب كوهها و احداث نهرها و سبل تفريع ميفرمايد .
أَ فَمَنْ يَخْلُقُ
خداوندى كه اين همه مخلوقات دارد و تمام آنها را موافق حكمت و مصلحت خلق فرموده
كَمَنْ لا يَخْلُقُ
مثل خدايان مشركين است بت و گوساله و گاو و آتش و شمس و قمر و شجر و أمثال اينها كه قدرت بر خلقت يك مورچه ندارند ، بلكه شعور و إدراك هم ندارند و خود هم مخلوق خالق و مصنوع صانع هستند هرگز مثل هم نيستند ، آيا با اين بيانات روشن و ادله واضحه