ميتوان گفت كه منافقين هم خارج هستند زيرا باطنا ايمان نياورده بودند مگر بگوئيم مراد ايمان ظاهرى است ، و اخبار از ائمه عليهم السلام از كافى و عياشى و غير آنها است كه در مورد فلان و فلان و فلان و اتباع آنها است و اين هم بيان مصداق است منافى با عموم آيه نيست بلكه در مورد مرتد است يا ملى كما اينكه ظاهرا
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا
است كه از كفر داخل ايمان شدند يا اعم از ملى و فطرى است يعنى كسانى كه داراى ايمان هستند
ثُمَّ كَفَرُوا
كه مرتد شدند و لو بانكار يكى از ضروريات دين يا بدعتى در دين گذاردند سپس توبه كردند و دو مرتبه بشرف ايمان مشرف شدند
ثُمَّ آمَنُوا
كه از اين جمله استفاده مىشود كه توبه مرتد قبول است چه ملى و چه فطرى كما اينكه حق همين است و ديگر احكام مرتد بر او بار نيست به اينكه ميتواند زن خود را دو مرتبه عقد كند و اموالى اگر بدست آورد مالك مىشود و بدنش پاك مىشود ولى قتل او اگر توبه او قبل الثبوت ارتداد باشد برداشته مىشود و اگر بعد از ثبوت باشد در مرتد فطرى بايد او را كشت و اين مرتد اگر بعد از توبه دو مرتبه كافر شد كه مفاد
ثُمَّ كَفَرُوا
است و به همين كفر و ارتداد باقى ماند تا زمانى كه از دنيا رفت كه مفاد
ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً
است يعنى به حالت كفر از دنيا رفت
لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ
چون كافر مرده و كافر مشمول رحمت و مغفرت نخواهد شد ، و از اين جمله استفاده مىشود كه اگر با ايمان از دنيا بروند مشمول مغفرت خواهند شد .
وَ لا لِيَهْدِيَهُمْ سَبِيلًا
مراد سبيل آخرت كه راه بهشت است خداوند آنها را راهنمايى نميكند و راه بهشت بر آنها بسته خواهد شد چنانچه در آيه بعد ميفرمايد
وَ لا لِيَهْدِيَهُمْ طَرِيقاً إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ
.