و البته هر چه ايمان كاملتر و مراتب آن بالاتر باشد شمول آيه نسبت به آن واضحتر و ظاهرتر است .
وَ اسْتَعِينُوا
امر ارشادى است زيرا بنده در همه امور محتاج باعانت حق جلّ و علا است چه در امور اختياريه چون فاعل بالاستقلال نيست اگر چه فاعل بالاختيار است و چه در امور خارج از اختيار ، زيرا فقير صرف است و دست احتياجش از هر طرف دراز و بكمك و اعانت پروردگار نيازمند است .
و اعانت حق محل قابل ميخواهد و قابليت به دو چيز محقق ميگردد يكى صبر و تحمل در مكاره دهر و مصائب و شدائد روزگار ، زيرا كه هر چند صبر تلخ است ولى عاقبت ميوه شيرين و پر منفعت در بر خواهد داشت و چنانچه فرمودهاند «
الصبر مفتاح الفرج
» و همچنين صبر بر مشقت و زحمت عبادت و تحصيل معارف و اخلاق فاضله و صبر بر كفّ نفس از شهوات و لذائذ معاصى و هواهاى نفسانى چنانچه امير مؤمنان در صفات پرهيزكاران ميفرمايد : «
صبروا اياما قليلة اعقبتهم راحة طويلة
» و تفسير صبر در اين آيه به روزه و جهاد از باب بيان مصداق است و ديگر نماز است كه بالاترين وسيله توجه بمبدء و تقرب به حق و استمداد و استعانت از مبدء فيض است .
و بعضى صلوة را در اين آيه بدعا تفسير نموده و ما اهميت دعا را در ذيل آيه
وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ
بيان داشتيم « 1 » و بعضى بفرائض و نوافل بلكه صلواة مبتدئه تفسير نمودهاند چنانچه در باره هر يك از اين معانى اخبارى هم وارد شده و از تفسير عياشى از فضيل از حضرت باقر روايت شده كه فرمود «
يا فضيل بلغ من لقيت من موالينا عنا السلام و قل لهم انى اقول انى لا اغنى عنكم من اللَّه شيئا الا بورع فاحفظوا السنتكم و كفوا ايديكم
هامش
( 1 ) - مجلد اول ص 185