گفتار حضرت ابراهيم و دعاى او درباره اهل مكه است و مفاد « اجعل » همان جعل تشريعى است كه ذكر شد ، و چون در آيه قبل خداوند فرمود ما بيت را محل امن قرار داديم . به نظر ميرسد كه حضرت ابراهيم در دعاى خود اين شرافت را براى شهر مكه درخواست نمود كه همان حدّ حرم باشد .
وَ ارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَراتِ
مراد از ثمرات جميع فواكه و ميوهها بلكه هر چيزى است كه عنوان ثمرة بر آن صادق آيد و در حديث سابق كه بثمرات القلوب يعنى محبت مردم نسبت به آنها تفسير شده از باب بيان مصداق است و شاهد بر اين معنى ، كلام حضرت باقر است چنانچه در مجمع البحرين روايت كرده كه فرمود «
ان الثمرات تحمل عليهم من الاقطار و قد استجاب اللَّه له حتى لا توجد فى بلاد المشرق و المغرب ثمرة لا توجد فيها حتى انه توجد فيها فى يوم واحد فواكه ربيعية و صيفية و خريفية و شتايية
»
مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ
اين جمله براى تخصيص دعاء ابراهيم ( ع ) باهل ايمان به خدا و روز جزا است زيرا اهل بلد شامل مؤمن و كافر هر دو مىشود و دعاء در حق غير مؤمن روا نيست مگر اينكه طلب هدايت و ارشاد و دلالت به حق باشد .
قالَ وَ مَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا
اين كلام در استجابت دعاى ابراهيم ( ع ) است كانّ خدا ميفرمايد من دعاى ترا مستجاب نمودم و رزق خود را در اين دنيا بمؤمنين اختصاص نميدهم بلكه مؤمن و كافر هر دو از نعم دنيوى برخوردار ميشوند ، ولى كسانى كه كافر باشند مدت كمى در اين دنيا از نعمتهاى من بهرمند شده پس از بدرود اين زندگانى چند روزه به عذاب الهى ابدى معذب خواهند شد و به بيچارگى و درماندگى گرفتار خواهند گرديد .
ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلى عَذابِ النَّارِ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ
اضطره يعنى آخذه قهرا ،