برادران تو مبعوث مىكند - يعنى از عرب - كه برادر بنى اسرائيلند « 1 » و يهود تأويل مىكنند كه مراد از برادران ، خود بنى اسرائيلند كه برادر يكديگرند و اين پيغمبر يوشع است نه پيغمبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله . « 2 »
وَ وَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ
. « 3 »
مؤلف : امّا كسب كه مجبره مىگويند ، نامعقول است .
علّامه شعرانى : از اينجا احتجاج با اشاعره است كه گويند انسان هرچه اطاعت يا معصيت كند ، آن را خداى تعالى بر دست او جارى كرده است جبرا و كسب از بنده است و معنى كسب را ندانستند . بهترين حدّ آن است كه گفتند : تو كه كنندهء كارى ، آنكه به قدرت تو باشد ، كسب است و آنكه به قدرت خدا باشد ، خود عمل است . و مؤلف جواب مىدهد : آنچه به قدرت بنده است ، آيا احداث فعل است يا كسب فعل ؟ اگر احداث فعل به قدرت بنده است ، آن قول ماست و اگر گويند : كسب آن است كه كسب فعل به قدرت بنده باشد ، اين تعريف ناقص است و كسب را به كسب تحديد كردن ، دور و مصادره باشد . « 4 »
وَ قالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً
. « 5 »
مؤلف : گفتند : دوزخ به ما نرسد ، الّا روزى چند شمرده ، آنگه منقطع شود .
علّامه شعرانى : چنانكه گفتيم ، گاه باشد در ميان فرقهاى از طوائف و امم ، عقيده و قصّهاى معروف باشد كه نزد فرقهء ديگر و در زمان ديگر و جاى ديگر نباشد ، مانند
هامش
( 1 ) . تورات ، سفر تثنيه ، باب 18 ، آيهء 18 .
( 2 ) . منهج الصادقين ، ج 1 ، ص 237 .
( 3 ) . بقره ( 2 ) آيهء 79 .
( 4 ) . روح الجنان ، ج 1 ، ص 236 .
( 5 ) . بقره ( 2 ) آيهء 80 .