علّامه شعرانى : اين طريقهء متكلّمان قديم است كه گويند : علت احتياج اشيا به آفريننده ، حدوث آنهاست ، و امّا متكلّمان اخير ، مانند خواجه نصير الدين طوسى و علّامه حلّى رحمه اللّه گويند : علّت احتياج امكان است نه حدوث ، « 1 » و در اين باب با حكما موافقت كردهاند . « 2 »
وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ ماءٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها
. « 3 »
مؤلف : و آنچه خداى تعالى فرود آرد آب از آسمان ، بعضى گفتند : مراد سحاب است ، لأنّه يظلّك ، بر بالاى ماست كه ما را سايه مىكند . و اولىتر آن است كه بر آسمان حمل كنند تا حقيقت باشد .
علّامه شعرانى : اين سخن و اين حمل صحيح نيست ؛ زيرا كه باران از ابر فرود مىآيد نه از آسمان و آياتى چند بر آن دلالت دارند ، مانند :
فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلالِهِ
« 4 » ؛ يعنى باران را بينى از خلل ابر متراكم بيرون آيد . و مثل :
وَ اللَّهُ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّياحَ فَتُثِيرُ سَحاباً فَسُقْناهُ إِلى بَلَدٍ مَيِّتٍ
« 5 » إلى غير ذلك . و آيات قرآن بعضى تفسير بعض ديگر مىكنند . « 6 »
لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
. « 7 »
مؤلف : دلالاتى و علاماتى هست اين همه افعال محكم و متقن است دليل عالمى و قادرى كند .
هامش
( 1 ) . تجريد الاعتقاد ، ص 54 .
( 2 ) . روح الجنان ، ج 1 ، ص 401 .
( 3 ) . بقره ( 2 ) آيهء 164 .
( 4 ) . نور ( 24 ) آيهء 43 .
( 5 ) . فاطر ( 35 ) آيهء 9 .
( 6 ) . روح الجنان ، ج 1 ، ص 403 .
( 7 ) . بقره ( 2 ) آيهء 164 .