بگو : آن سبب معرفت وقتست ، تا خلق ، محل دينها وعده زنان و مدت حمل ايشان « 1 » و اجرة اجيران و موسم حج « 2 » بذان بشناسند .
و « اهلّه » جمع « هلال » بوذ . « 3 » و هلال ، آن پارهء ماه را گويند كه در اوّل هر ماه برآيذ . پس هر شب نورش زياده گردذ ، تا بذان رسذ كه او را قمر گويند . و هلال مشتق است از إهلال ، و إهلال بلند كردن آوازست در وقت ديذن ماه كه به يكديگر نمايند . « 4 »
وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها :
مفسران گوينذ : اين آيت در شأن اهل جاهليت منزل شذ و اوّل عهد از اسلام ، كه چون ايشان به حج و عمره احرام گرفتنذى ، در هيچ حايطى و خانهء از در درنرفتندي . اگر از اهل شهر يا ديه بودندي ، از پشت خانه نقبى زدندي و آمذ شذ از آن كردندي ، يا نردبانى بنهادي و دخول و خروجشان برين طريق بوذي . و اگر صحرانشين بوذندي ، از خيمه آمذ شذ نكردندي الّا از پس خيمه ، تا مدت احرامشان تمام شدى . و اين معنى نيكى مىدانستنذى و خيرى مىشمردندي ، الّا اگر قريش و كنانه و خزاعه و ثقيف بوذندى ، در حالت احرام از در خانه دررفتندى . « 5 »
و درين معنى ، از رسول - صلى اللّه عليه [ و آله ] و سلم - روايت كننذ كه :
روزي به خانه مردى انصارى رفت ، و مردى از انصار ، بر اثر رسول از در
هامش
( 1 ) - تفسير طبرى 3 / 553 - 554 رقم 3067 - 3074
( 2 ) - تفسير طبرى 3 / 553 بعنوان « قال ابو جعفر » .
( 3 ) - ابو الفتوح 2 / 87 . فخر رازى 5 / 130 .
( 4 ) - فخر رازى 5 / 130 ، ابو الفتوح 2 / 87 .
( 5 ) - تفسير طبرى 3 / 556 - 560 رقم 3075 - 3088 ، ابو الفتوح 2 / 88 ، فخر رازى 5 / 135 فى الوجه الثالث .