مانند :
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
، آغاز كردم به نام خداوند روزىدهندهء آمرزنده . ( سورهء حمد )
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
، به نام آفرينندهء بخشندهء بخشاينده . ( سورهء بقره )
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
، به نام آفريدگار پروردگار آمرزگار . ( سورهء آل عمران )
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
، به نام دارندهء جهان ، دانندهء نهان ، گزارندهء عصيان ، ( سورهء نساء )
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
، به نام خداى نعمتافزاى رحمتنماى . ( سورهء مائده )
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
، منم آن خداى كه مؤمنان را محل خوف و رجا گردانيد ، مهربانى كه ايشان را محل ثنا و دعا گردانيد ، بخشايندهاى كه ايشان را محل خدمت و وفا گردانيد ( سورهء مؤمنون ) اين ترجمهها و معانى فراوان شايد اشاره به اين نكته باشد كه در ميان مفسّران اسلامى دربارهء
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
نظريّات مختلفى اظهار شده و آراء گوناگونى در تفسير آن به وجود آمده است .
مثلا دربارهء « اللّه » گفتهاند كه از « وله » مشتق است يا از « أله » ، صاحب تفسير مجمع البيان در جزء اول كتاب ( ص 19 ) گويد :
جمعى بر آنند كه اللّه از وله گرفته شده ، و به معنى تحيّر است ، يقال أله يأله ، اذا تحيّر ، و عدّهاى ديگر آن را مشتق از الهت الى فلان ؛ اى فزعت اليه دانستهاند لأنّ الخلق يألهون اليه ؛ اى يفزعون اليه فى حوائجهم .
و نيز در تفسير ميبدى ( ج 1 ص 5 ) اختلاف آراء را در اين باره ذكر كرده و گفته است :
« بعضى گفتهاند اشتقاق ، آن از إله است ، يقال : الهت اليه ؛ اى سكنت اليه ، فكأنّ الخلق يسكنون عند ذكره ، و يطمئنّون اليه . . . » .
مولانا جلال الدين رومى نيز در مثنوى خود به اين نكته اشاره كرده است كه سيبويه صاحب الكتاب به معنى « اللّه » توجّه داشته و چنين بيان كرده است .
معنى « اللّه » گفت آن سيبويه * يؤلهون فى الحوائج هم لديه
گفت الهنا فى حوائجنا اليك * و التمسناها وجدناها لديك
( نيكلسن ، ص 684 ، دفتر چهارم - ميرخانى ، ص 353 ) لازم به توضيح است كه بگويم : « يؤلهون » در چاپ نيكلسن به صورت مجهول به كار رفته و لذا همزه بر روى كرسى « واو » قرار گرفته است و در نسخههاى غير نيكلسن « يولهون » بدون