شرايط توبه :
توبه از گناه شش شرط دارد كه اميرالمؤمنين ( ع ) به آن كس كه استغفار بدون توبه نموده بود فرمود : «
ثكلتك امّك . . . » . « 1 »
استغفار درجهى علّيين است اين چه استغفارى بود ، بايد استغفار تو داراى شش شرط باشد تا تمام و مؤثّر واقع شود ، دو تاى آن از اركان و دو تاى آن واجب غير ركنى و دو تاى آن شرط كمال است .
آن دو كه ركن توبه است :
1 . ندامت از گناه ؛
2 . تصميم قطعى بر ترك گناه ؛
و آن دو كه واجب غير ركنى است :
3 . جبران حق اللَّه ، مثل قضاى نماز و روزه و ديگر واجبات كه ترك كرده است ؛
4 . پرداختن حق النّاس ، مثل سرقت و ربا و ترك خمس و زكات و . . . ، كه توبه از آنها به بازگرداندن حق النّاس به صاحبان آن و جلب رضايت آنها است ؛
و آن دو كه شرط كمال است :
5 . چشيدن سختى رياضت و طاعت ، تا جبران لذّت معصيت شود ؛
هامش
( 1 ) . همان ، ج 16 ، ص 77 ، ح 87 .