« تحننوا على أيتام الناس كما يتحنن على أيتامكم » ؛ « 1 »
« با يتيمان مردم مهربانى كنيد ، تا يتيمان شما هم مورد مهربانى واقع شوند . »
خلاصهى كلام آنكه براى نيايش ، شرائطى است كه نيايشگر ناگزير است انجام دهد تا تحت عنوان نيايشگر قرار بگيرد مانند : پاكى بدن و پاكيزگى لباس و طهارت قلب و پندار و نيت پاك و توجّه تام به مبدأ و مناعت نفس و استمداد از مبدأ و قطع توجّه از ماسوى اللَّه و اداى تشريفات دربارى اللَّه از تسبيح و تكبير و تمجيد و تحميد و تهليل و صلوات بر واسطههاى فيض دربارى اللَّه ( پيغمبر و آل او ( ع ) ) در اين صورت نيايشگر خود را از هر جهت وارد مرحلهى انسانيت حقيقى و آدميت مىنمايد . « 2 »
وقتى جامعهى اسلامى ، همه اين طور اهل نيايش شدند ، از چنين اجتماعى مدينهى فاضلهى افلاطونى از صورت خواب و خيال و معقولات ، به صورت تحقّق وعينيت ظاهر مىگردد ، و ايدهآل اين فيلسوف اشراقى كه پنج قرن پيش از ميلاد مسيح آرزوى آن را داشت ، صورت تحقّق و واقعيت به خود مىگيرد .
هامش
( 1 ) . عيون أخبار الرضا ( ع ) ، ج 2 ، ص 265 .
( 2 ) . برتراند راسل( B . Russel )در كتابى كه دكتر سيد على شايگان ترجمه و تحت عنوان « اميدهاى نو » منتشر كرده ، مىگويد : بشر پيوسته سه نوع پيكاردارد : 1 - پيكار با قواى طبيعت تا خود را مسلّط نمايد و از قواى طبيعى استفاده مادّى نمايد . 2 - مبارزه با افراد بشر تا منافع خود را كه در موقعيت خطر و مصادرهى ديگران است حفظ نمايد واحتياج به شرع و قانون پيدا مىكند تا حقوق خود را حفظ كند . 3 - مبارزه با هواهاى نفسانى ، تا پيروز و خوشبخت گردد ( به نقل از كتاب چهار مقاله ، مقالهى انسان و خدا ، مهدى بازرگان ، ص 25 ) .