ثبت است .
همچنين از آن جهت كه خدا خارج از مكان و زمان است ، گذشته و آينده براى او يكسان بوده و همهى آنچه قرار است به گمان انسان در آينده اتفاق بيفتد ، مىبيند .
جعفر بن محمد ( صادق ) مىگويد : ما بدا للّه فى شىء الّا كان فى علمه قبل ان يبدو له . « 1 »
« چيزى براى خداوند آشكار نمىشود ، مگر اينكه از پيش ، از آن آگاه است . »
پس تغيير رأى اگر از جهالت به رأى جديد ناشى شود به همان تعريف اول بر مىگردد و با توحيد منافات داشته و دربارهى خدا محال است ؛ ولى اگر از جهالت به رأى جديد ناشى نباشد ، بلكه چنين فرض شود كه خداوند به حادثهى جديد آگاه است ، ولى حادثهى جديد ناشى از زمينهاى است كه رفتار بنده ايجاد مىكند و او اين زمينه را با اختيار داده شده از سوى خدا به خود ايجاد خواهد كرد ؛ در اين صورت بدا با توحيد منافات ندارد بلكه بيانكننده گسترهى قدرت خداوند است .
بدا در آيات و روايات
روايات در خصوص بدا بسيار است ، علّامه طباطبايى ادعاى استفاضه « 2 » نموده و مىگويد ، اين اخبار متكاثر و مستفيض هستند . در اين مقولهء كوتاه ، ما گوشهاى از روايات را در ذيل آيات مورد بحث ، مىآوريم .
1 -
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ
. « 3 »
« خداوند هرچه را بخواهد محو و هرچه را خواهد اثبات مىكند و لوح محفوظ نزد اوست . » مطابق اين آيه ، خداوند همواره محو و اثبات مىكند ، مىنويسد و قلم مىگيرد .
هامش
( 1 ) - كافى ، ج 1 ، ص 148 .
( 2 ) - خبرى كه ميزان اعتبار آن هرچند مانند خبر متواتر نيست ، ولى بيش از خبر واحد است .
( 3 ) - رعد ، 39 .